Δανάη Λιοδάκη: Η τέχνη ως αναπόφευκτο πολιτικό εργαλείο και η μνήμη στη σκηνή

Ποιος αποφασίζει ποιες ιστορίες αξίζει να διασωθούν στη συλλογική μνήμη και ποιες καταδικάζονται στη σιωπή; Αυτό το καίριο ερώτημα βρίσκεται στον πυρήνα της δημιουργικής διαδρομής της θεατρικής συγγραφέως και σκηνοθέτιδας Δανάης Λιοδάκη. Με σπουδές Υποκριτικής στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης – Κάρολος Κουν και Αρχιτεκτονικής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, η δημιουργός έχει διαμορφώσει μια διακριτή ταυτότητα στο σύγχρονο πολιτικό θέατρο, συνδυάζοντας την επιστημονική ανάλυση με τη σκηνική πράξη και τη μυθοπλασία με στοιχεία ντοκιμαντέρ.

Αφορμή για αναστοχασμό πάνω στο έργο της αποτελεί η παράσταση «Ο Χρυσός Δίσκος», η οποία, μετά την επιτυχημένη πορεία της στο πλαίσιο του θεσμού «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός», παρουσιάζεται στο Θέατρο Πλύφα. Πρόκειται για ένα έργο που αναμετριέται με το πραγματικό και το φανταστικό, μεταφέροντας το κοινό στο 1977 και σε ένα χωριό της ελληνικής περιφέρειας, με άξονα μια ξεχασμένη ιστορία αλληλεγγύης.

Η συνάντηση της έρευνας με τη θεατρική πράξη

Για τη Δανάη Λιοδάκη, η ιδιότητα της καλλιτέχνιδας και εκείνη της ερευνήτριας λειτουργούν συμπληρωματικά. Ενώ η τέχνη κινητοποιεί το συναίσθημα και τη δράση, η έρευνα τροφοδοτεί την ανάγκη για βαθύτερη κοινωνική και χωρική ανάλυση. Με επιρροές από τον τομέα της ανθρωπογεωγραφίας, η δημιουργός διερευνά τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται ο χώρος, τόσο στην κοινωνική πραγματικότητα όσο και επάνω στη σκηνή.

Στον «Χρυσό Δίσκο», η επιλογή να εστιάσει στον μικρόκοσμο μιας οικογένειας λειτούργησε ως γέφυρα για να αγγίξει ευρύτερα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα χωρίς ίχνος διδακτισμού. Όπως σημειώνει, η προσωπική ματιά επιτρέπει στο πολιτικό θέατρο να αποφύγει τα στερεότυπα και να φωτίσει τις αθέατες πτυχές της ιστορίας, δίνοντας φωνή σε εμπειρίες που συχνά παραλείπονται από τις επίσημες αφηγήσεις.

Μηχανισμοί εξουσίας, συμπερίληψη και συλλογική δράση

Στη δημόσια συζήτηση για τις παθογένειες του θεατρικού χώρου, η Λιοδάκη υπογραμμίζει με σαφήνεια ότι το θέατρο δεν αποτελεί εξαίρεση από τους ευρύτερους μηχανισμούς εξουσίας. Οι αποκλεισμοί και οι συμπεριφορές που ήρθαν στο φως τα προηγούμενα χρόνια μέσα από το κίνημα Me Too κατέδειξαν ότι οι ιεραρχίες μπορούν να γίνουν ασφυκτικές. Ταυτόχρονα, ωστόσο, ο θεατρικός χώρος παραμένει ένας ζωντανός οργανισμός, ικανός να οργανώνεται σε σωματεία, ομάδες και κινήματα που διεκδικούν ριζικές αλλαγές.

Αυτή ακριβώς η ανάγκη για καλλιτεχνική αυτοδιάθεση και αντίσταση στην επισφάλεια οδήγησε το 2018 στη δημιουργία της θεατρικής ομάδας b.p.m. (beats per minute). Μέσα από αυτή τη συλλογικότητα, η ίδια ανέπτυξε συστηματικά τη συγγραφική και σκηνοθετική της δραστηριότητα. Παράλληλα, με εγχειρήματα σε Ελλάδα και Γερμανία, χρησιμοποίησε το θέατρο και τη δημιουργική γραφή για την ορατότητα και την ενδυνάμωση ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, όπως γυναίκες μετανάστριες και άτομα τρίτης ηλικίας στον αστικό ιστό.

Η στάση της συνοψίζεται στην πεποίθηση ότι η τέχνη αποτελεί πάντοτε ένα πολιτικό εργαλείο, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του δημιουργού. Είτε επιλέγει συνειδητά τη σύγκρουση είτε όχι, κάθε καλλιτεχνική έκφραση παρεμβαίνει στον δημόσιο διάλογο, επαναπροσδιορίζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα και διεκδικεί τον δικό της χώρο στη συλλογική μνήμη.