Νεφέλη Μαϊστράλη: «Η ριζωμένη πατριαρχία έχει πολλά ποδάρια» – Το θέατρο που φωτίζει τα κοινωνικά τραύματα

Η Νεφέλη Μαϊστράλη συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο επιδραστικές και ουσιαστικές φωνές της νέας γενιάς της ελληνικής δραματουργίας. Ηθοποιός και θεατρική συγγραφέας, με διακρίσεις όπως το Βραβείο «Ελευθερία Σαπουντζή» και υποψηφιότητα για το Θεατρικό Βραβείο «Μελίνα Μερκούρη», επιλέγει με συνέπεια να καταπιάνεται με ιστορίες που αναμετρώνται με τις σκοτεινές σελίδες της νεότερης Ελλάδας. Σε πρόσφατη συνέντευξή της στο περιοδικό Marie Claire, η δημιουργός αναφέρθηκε στην ευρεία διάσταση των έμφυλων διακρίσεων, υπογραμμίζοντας με έμφαση πως έχει βρεθεί αντιμέτωπη με στερεότυπα σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, καθώς «η ριζωμένη πατριαρχία έχει πολλά ποδάρια».

Από την ιστορική έρευνα στη θεατρική πράξη

Για τη Νεφέλη Μαϊστράλη, η πραγματικότητα συνιστά την πλέον ανεξάντλητη δεξαμενή έμπνευσης. Από τους «Αριστερόχειρες», που εκκινούν από τις πληγές του Εμφυλίου Πολέμου, και την «Κακούργα Πεθερά», που ανέδειξε το πολύκροτο Έγκλημα της Χαροκόπου, μέχρι τις παραστάσεις της που επιστρέφουν φέτος στο Σύγχρονο Θέατρο, η καλλιτεχνική της ματιά δεν επιδιώκει την απλή ιστοριογραφική καταγραφή. Αντίθετα, αξιοποιεί τη δημοσιογραφική και ιστορική έρευνα ως εφαλτήριο ώστε τα αληθινά πρόσωπα να μετατραπούν σε διαχρονικά σύμβολα με ισχυρό θεατρικό αποτύπωμα.

Όπως εξηγεί η ίδια, κινητήριος δύναμη παραμένει η ανάγκη να δοθεί σκηνική φωνή σε άτομα που υπερέβησαν τα όριά τους, βιώνοντας καταστάσεις που, εάν δεν ήταν ιστορικά τεκμηριωμένες, θα εκλαμβάνονταν ως καθαρή μυθοπλασία.

Η απομυθοποίηση της εκμετάλλευσης και το τραύμα της «ψυχοκόρης»

Στο έργο «αθανασία», το οποίο εμπνέεται από τη δράση της διαβόητης «Αγίας» Αθανασίας του Αιγάλεω, η συγγραφέας στρέφει το βλέμμα στην ανάγκη του ανθρώπου για πίστη και ελπίδα απέναντι στις αντιξοότητες. Η κριτική της δεν στοχεύει το ίδιο το θρησκευτικό συναίσθημα, το οποίο αντιμετωπίζει με απόλυτο σεβασμό, αλλά τους οργανωμένους μηχανισμούς και τα πρόσωπα που το εκμεταλλεύονται συστηματικά για ιδιοτελείς σκοπούς και οικονομικό όφελος.

Παράλληλα, η παράσταση «Σπυριδούλες» ανασύρει στην επιφάνεια τη μαρτυρική ιστορία της Σπυριδούλας Ράπτη, θύματος ακραίου βασανισμού τη δεκαετία του 1950, αποδομώντας το βολικό αφήγημα της ελληνικής κοινωνίας για τις «ψυχοκόρες». Η Μαϊστράλη επισημαίνει ότι η παιδική εργασία και η εκμετάλλευση ανήλικων κοριτσιών υπήρξαν για δεκαετίες κοινωνικά αποδεκτές, ενώ ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος είχε συμβάλει στον εξωραϊσμό του φαινομένου, παρουσιάζοντας τις εσωτερικές οικιακές εργάτριες ως ανέμελες φιγούρες, αποκρύπτοντας τη βαθιά βία που βίωναν στα αστικά σπίτια.

Το θέατρο ως ανάχωμα στα έμφυλα στερεότυπα

Μέσα από τη δραματουργία της, η Νεφέλη Μαϊστράλη αποδεικνύει ότι το θέατρο διατηρεί την ικανότητα να λειτουργεί ως χώρος κριτικής επανεξέτασης της συλλογικής μνήμης. Αναδεικνύοντας τις μη ορατές ιστορίες του παρελθόντος, συνδέει ευθέως τα ιστορικά κοινωνικά τραύματα με τις σύγχρονες παθογένειες, υπενθυμίζοντας πως η απελευθέρωση από τα δεσμά των έμφυλων προκαταλήψεων απαιτεί συνεχή εγρήγορση και βαθιά αυτογνωσία.