Γρίπη: Γιατί κάποιοι δεν αρρωσταίνουν ποτέ – Ο καθοριστικός ρόλος των γονιδίων και του μικροβιώματος

Το ερώτημα γιατί ορισμένοι άνθρωποι ταλαιπωρούνται σχεδόν κάθε χρόνο από την εποχική γρίπη, ενώ άλλοι μοιάζουν να έχουν «ανοσία» και δεν εμφανίζουν ποτέ συμπτώματα, απασχολεί διαχρονικά την ιατρική κοινότητα. Η απάντηση σε αυτό το φαινόμενο δεν είναι μονοδιάστατη, καθώς συνδέεται με έναν σύνθετο συνδυασμό παραγόντων: από τη γενετική προδιάθεση και το μικροβίωμα του αναπνευστικού, μέχρι την ανοσολογική μνήμη και τη διαφοροποίηση των ίδιων των ιικών στελεχών.

Τους μηχανισμούς αυτούς ανέλυσε σε δηλώσεις της η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας-Μικροβιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα. Όπως εξήγησε, ακόμη και δύο άτομα ίδιας ηλικίας και παρόμοιας κατάστασης υγείας ενδέχεται να αντιδράσουν εντελώς διαφορετικά στην ίδια ακριβώς έκθεση στον ιό.

Γονίδια, ασυμπτωματική λοίμωξη και το «τείχος» του μικροβιώματος

Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, συγκεκριμένα γονίδια επηρεάζουν άμεσα την ικανότητα του ιού να εισέρχεται στα ανθρώπινα κύτταρα. Παράλληλα, γενετικές μεταλλάξεις μπορούν να καταστήσουν ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος λιγότερο αποτελεσματικά στην άμεση εξουδετέρωση του εισβολέα. Επιπλέον, η απουσία συμπτωμάτων δεν ισοδυναμεί με μη μόλυνση. Πολλοί άνθρωποι φέρουν τον ιό ασυμπτωματικά και, παρότι τον μεταδίδουν σε μικρότερο βαθμό λόγω χαμηλότερου ιικού φορτίου, παραμένουν φορείς.

Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει επίσης το μικροβίωμα του ανώτερου αναπνευστικού, δηλαδή τα δισεκατομμύρια βακτήρια που διαβιούν φυσιολογικά στη ρινική κοιλότητα και τον φάρυγγα. Το βακτηριακό αυτό αποτύπωμα, όταν βρίσκεται σε ισορροπία, λειτουργεί ως φυσική ασπίδα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον αφιλόξενο τόσο για τον ιό της γρίπης όσο και για άλλους αναπνευστικούς ιούς.

Ανοσολογική μνήμη και η προοπτική του καθολικού εμβολίου

Η προηγούμενη έκθεση σε στελέχη της γρίπης προσφέρει μια μερική ανοσολογική μνήμη, αν και όχι ισόβια κάλυψη, καθώς ο ιός μεταλλάσσεται διαρκώς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η πανδημία του 2009 με τον ιό A(H1N1), κατά την οποία άτομα μεγαλύτερης ηλικίας νόσησαν ηπιότερα, ακριβώς επειδή είχαν εκτεθεί στο παρελθόν σε συγγενικά στελέχη.

Ιδιαίτερη αισιοδοξία γεννά η εξέλιξη της βιοϊατρικής έρευνας γύρω από το λεγόμενο «καθολικό» ή πανγονοτυπικό αντιγριπικό εμβόλιο. Ένα τέτοιο σκεύασμα θα καλύπτει όλους τους βασικούς τύπους του ιού, αίροντας την ανάγκη για ετήσια επαναδιατύπωση του εμβολίου. Σύμφωνα με την κ. Γκιούλα, ένα τέτοιο εμβόλιο εκτιμάται ότι μπορεί να είναι κλινικά διαθέσιμο μέσα στην επόμενη πενταετία, εξασφαλίζοντας μακροχρόνια προστασία.

Η εικόνα της φετινής περιόδου

Αναφορικά με τη φετινή επιδημική περίοδο, καταγράφεται μια πρώιμη αύξηση κρουσμάτων, ιδίως στη Νότια Ελλάδα, με κυρίαρχο τον υπότυπο Α. Εντούτοις, οι ειδικοί υπογραμμίζουν πως η πρόωρη έξαρση δεν συνεπάγεται απαραίτητα μια πιο βαριά περίοδο λοιμώξεων, καθώς η σοβαρότητα κρίνεται αποκλειστικά από την παθογονικότητα των κυκλοφορούντων στελεχών.