Αττική: Στο «κόκκινο» ο κλιματικός κίνδυνος από τους καύσωνες έως το 2060 – Οι πιο ευάλωτες περιοχές

Σημαντική επιδείνωση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης αναμένεται να βιώσει η Αττική κατά την τριακονταετία 2031-2060, με τον κίνδυνο εκδήλωσης ακραίων κυμάτων καύσωνα να κλιμακώνεται επικίνδυνα. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του ερευνητικού προγράμματος CLIMASPIN, το οποίο εκπονήθηκε από δύο ελληνικά πανεπιστήμια, ο πολεοδομικός ιστός της πρωτεύουσας εμφανίζει έντονη τρωτότητα, καθιστώντας επιτακτική τη ριζική αναθεώρηση του αστικού και χωροταξικού σχεδιασμού.

Οι περιοχές στο «κόκκινο» και η άνοδος του κινδύνου

Όπως δήλωσε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο ΕΚΠΑ και επικεφαλής του έργου, Κώστας Καρτάλης, η κατάσταση παρουσιάζει ήδη υψηλά επίπεδα κινδύνου στο κέντρο της Αθήνας και στην Ελευσίνα, ενώ στο υπόλοιπο λεκανοπέδιο χαρακτηρίζεται επί του παρόντος ως μέτρια. Ωστόσο, οι προβλέψεις για το διάστημα 2031-2060 δείχνουν γενικευμένη επιδείνωση σε σχέση με την περίοδο αναφοράς 1981-2010.

Συγκεκριμένα, το ευρύτερο πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας καθώς και οι αστικές ζώνες μέχρι την Ελευσίνα και τα Μέγαρα εκτιμάται ότι θα ενταχθούν στην κατηγορία «πολύ υψηλού κινδύνου». Παράλληλα, δραματική μεταβολή αναμένεται και στην περιοχή των Μεσογείων, όπου ο κλιματικός κίνδυνος αναμένεται να ανέβει κατά δύο βαθμίδες, μεταβαίνοντας απευθείας από το χαμηλό στο υψηλό επίπεδο.

Οι δείκτες τρωτότητας: Πέρα από τη θερμοκρασία του αέρα

Η επιστημονική μεθοδολογία του έργου CLIMASPIN καταδεικνύει ότι η αξιολόγηση ενός καύσωνα δεν μπορεί να εξαντλείται μόνο στην καταγραφή της θερμοκρασίας του αέρα. Όπως επισημαίνει ο κ. Καρτάλης, εξετάστηκαν πολυπαραγοντικοί δείκτες, όπως οι βαθμοημέρες ψύξης, η συχνότητα των επεισοδίων, οι θερμές ημέρες (θερμοκρασίες άνω των 35°C) και οι τροπικές νύχτες (ελάχιστη θερμοκρασία άνω των 25°C), οι οποίες επιβαρύνουν σημαντικά την ανθρώπινη υγεία.

Παράλληλα, η τρωτότητα των κατοίκων καθορίζεται από κρίσιμες πολεοδομικές και κοινωνικές παραμέτρους. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται:

• Η επιφανειακή θερμοκρασία εδάφους και τα επίπεδα θερμικής άνεσης.
• Ο δείκτης βλάστησης και η απόσταση των κατοικιών από χώρους αστικού πρασίνου.
• Η πυκνότητα και το ύψος των κτιρίων στον αστικό ιστό.
• Δημογραφικά στοιχεία, όπως το ποσοστό των πολιτών άνω των 65 ετών και η προσβασιμότητα σε δομές υγείας.

Η ανάγκη για άμεση ενσωμάτωση στον πολεοδομικό σχεδιασμό

Τα ευρήματα της έρευνας αποδεικνύουν πως ορισμένες περιοχές με υψηλό κλιματικό κίνδυνο καταγράφουν χαμηλότερη τελική τρωτότητα χάρη σε παράγοντες όπως το περισσότερο πράσινο, ο χαμηλότερος συντελεστής δόμησης και ο επαρκής αερισμός των κτιρίων. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει τη σημασία της λήψης στοχευμένων πολεοδομικών μέτρων.

Σύμφωνα με τον κ. Καρτάλη, η ενσωμάτωση της παραμέτρου της κλιματικής αλλαγής στον χωρικό και πολεοδομικό σχεδιασμό —όπως προβλέπουν και οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες γραμμές— αποτελεί μονόδρομο. Μέσα από στοχευμένες παρεμβάσεις αναπλάσεων, αύξησης του πρασίνου και βιοκλιματικών υποδομών, οι πόλεις της Αττικής μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους απέναντι στις επερχόμενες κλιματικές προκλήσεις.