Από το δίκτυο στην εξουσία του αλγορίθμου: Η κινηματογραφική ενηλικίωση του Facebook

Το 2010, ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ λογιζόταν από τη συλλογική συνείδηση ως η απόλυτη ενσάρκωση του σύγχρονου εφευρέτη. Ένας ιδιοφυής νεαρός που, μέσα από έναν κοιτώνα του Χάρβαρντ, κατάφερε να συνδέσει τον πλανήτη, κερδίζοντας επάξια μία θέση δίπλα σε ονόματα-θρύλους όπως ο Στιβ Τζομπς και ο Μπιλ Γκέιτς. Η ταινία «The Social Network» του Άαρον Σόρκιν αποτύπωνε ακριβώς αυτό το πνεύμα: τον πυρετό μιας τεχνολογικής επανάστασης με έντονα στοιχεία προσωπικής φιλοδοξίας. Δεκαέξι χρόνια αργότερα, η νέα δημιουργία του Σόρκιν, το «The Social Reckoning», έρχεται να αποδομήσει πλήρως αυτό το αφήγημα, σκιαγραφώντας μια σκοτεινή πραγματικότητα εταιρικής απληστίας και αλγοριθμικής κυριαρχίας.

Η μεταμόρφωση του Μαρκ Ζούκερμπεργκ και το τέλος της αθωότητας

Στη νέα αυτή κινηματογραφική καταγραφή, το επίκεντρο μετατοπίζεται ριζικά. Πρωταγωνιστές δεν είναι πλέον οι δημιουργοί της πλατφόρμας, αλλά εκείνοι που επιχείρησαν να ξεσκεπάσουν τους μηχανισμούς της: η πρώην μηχανικός του Facebook Φράνσις Χάουγκεν (την οποία υποδύεται η Μάικι Μάντισον) και ο δημοσιογράφος της Wall Street Journal Τζεφ Χόρβιτς (Τζέρεμι Άλεν Γουάιτ). Ο ίδιος ο Ζούκερμπεργκ εμφανίζεται λιγότερο, ωστόσο η παρουσία του παραμένει ασφυκτική.

Η αλλαγή στον τόνο αντικατοπτρίζεται ξεκάθαρα και στο κάστινγκ. Η νευρική, σχεδόν συμπαθής φιγούρα του Τζέσε Άιζενμπεργκ δίνει τη θέση της στον ψυχρό και μειλίχιο Τζέρεμι Στρονγκ, ο οποίος ενσαρκώνει έναν κυνικό ηγέτη μιας επιχείρησης που, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στο έργο, κατέληξε να είναι «ισχυρότερη από την αμερικανική κυβέρνηση». Η μετάβαση αυτή συμβολίζει το οριστικό πέρασμα από τον ρομαντισμό της τεχνολογικής πρωτοπορίας στον ανεξέλεγκτο εταιρικό συγκεντρωτισμό.

Από την καινοτομία στην «πλατφορμοποίηση» και τη νέα εξουσία

Όπως επισημαίνει ο επίκουρος καθηγητής Δημοσιογραφίας του Παντείου Πανεπιστημίου, Αχιλλέας Καραδημητρίου, η διαφορά ανάμεσα στις δύο ταινίες συνιστά την ιστορική ωρίμανση των κοινωνικών δικτύων. Ενώ το πρώτο φιλμ κατέγραψε τη γέννηση ενός νέου επικοινωνιακού σύμπαντος, το «The Social Reckoning» αναλύει τι συμβαίνει όταν οι ανθρώπινες σχέσεις μετατρέπονται σε συμπεριφορικά δεδομένα προς οικονομική εκμετάλλευση.

Το Facebook δεν αποτελεί πλέον έναν ουδέτερο ενδιάμεσο, αλλά έναν ιδιωτικό ρυθμιστή της δημόσιας σφαίρας και της δημοκρατικής διαδικασίας, ένα φαινόμενο γνωστό στην ακαδημαϊκή κοινότητα ως «πλατφορμοποίηση». Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ηθική σύγκρουση καλού και κακού, αλλά τη μετάβαση στην εποχή της αλγοριθμικής διακυβέρνησης, όπου η προσοχή των χρηστών monetized με κάθε κόστος.

Ο σύγχρονος κινηματογράφος απέναντι στις νέες ανισότητες

Το «The Social Reckoning» δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ρεύμα πρόσφατων χολιγουντιανών παραγωγών που εξετάζουν με έντονα πολιτικό και προειδοποιητικό τρόπο τη σύγχρονη κοινωνική δυστοπία. Ταινίες όπως ο «Εμφύλιος Πόλεμος» του Άλεξ Γκάρλαντ ή το «The Apprentice» του Αλί Αμπάσι ερευνούν τον βαθύ κοινωνικό διχασμό και την ακραία συγκέντρωση πλούτου και επιρροής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ιστορία του Facebook παύει να είναι απλώς ένα επιχειρηματικό χρονικό και αναδεικνύεται στο κατεξοχήν σύμβολο μιας εποχής όπου οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν την ίδια την πραγματικότητα.