Αλλάζει ο χάρτης στο ελληνικό λιανεμπόριο: Συνεχής η τάση συγκέντρωσης και λουκέτα για χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις

Ο χάρτης του ελληνικού λιανεμπορίου μεταβάλλεται ραγδαία, με την τάση συγκέντρωσης σε λίγους και ισχυρούς ομίλους να ενισχύεται διαρκώς. Ενδεικτικά είναι τα πρόσφατα οικονομικά αποτελέσματα των μεγάλων παικτών της αγοράς, όπως ο όμιλος Σκλαβενίτης, ο κύκλος εργασιών του οποίου ανήλθε σε περίπου 6,13 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 10,25% του συνολικού τζίρου του εγχώριου λιανεμπορίου. Αντίστοιχα, η ΙΤΧ Ελλάς, θυγατρική του ισπανικού ομίλου Inditex, κατέγραψε πωλήσεις άνω των 830 εκατ. ευρώ, κατέχοντας μερίδιο περίπου 22% στην αγορά ειδών ένδυσης.

Αυτή η εξέλιξη δεν αποτελείμονημένη περίπτωση, αλλά συνέπεια ενός παγκόσμιου μοτίβου που επιταχύνθηκε στην Ελλάδα λόγω της διαδοχικής κρίσης χρέους, της πανδημίας και των πρόσφατων πληθωριστικών πιέσεων. Οι πολλαπλές κρίσεις έχουν εξαντλήσει τα περιθώρια αντοχής για τις δεκάδες χιλιάδες μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου, οι οποίες αδυνατούν να ανταγωνιστούν τις οικονομίες κλίμακας των μεγάλων αλυσίδων.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), την περίοδο 2011-2023 καταγράφηκε σωρευτική απώλεια 40.823 λιανεμπορικών επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, το 2023 λειτουργούσαν 140.247 επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου, έναντι 189.404 το 2011, γεγονός που μεταφράζεται σε μείωση της τάξης του 26%. Την ίδια στιγμή, παρότι ο συνολικός τζίρος του κλάδου παρουσιάζει αύξηση –ωθούμενος κυρίως από την αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας και την αύξηση των τιμών–, η πίεση προς τις μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις παραμένει ασφυκτική, ιδιαίτερα για όσες δεν μπόρεσαν να επενδύσουν έγκαιρα στον ψηφιακό μετασχηματισμό και στα ηλεκτρονικά κανάλια πωλήσεων κατά τη διάρκεια των lockdowns.

Οι σαρωτικές αλλαγές αποτυπώνονται ανάγλυφα και στη δομή της απασχόλησης. Ενώ ο συνολικός αριθμός των εργαζομένων στον κλάδο έχει επανέλθει πάνω από το μισό εκατομμύριο, η εσωτερική του σύνθεση έχει ανατραπεί πλήρως σε σύγκριση με το 2009. Ο αριθμός των αυτοαπασχολούμενων έχει υποχωρήσει δραστικά στους 90.905, ενώ οι οικογενειακοί βοηθοί έχουν μειωθεί κατά σχεδόν 58%. Αντίθετα, η μοναδική κατηγορία που εμφανίζει αύξηση είναι αυτή των μισθωτών, οι οποίοι έφτασαν τους 365.000, επιβεβαιώνοντας τη μετάβαση από το παραδοσιακό, ατομικό εμπόριο σε ένα συγκεντρωτικό, εταιρικό μοντέλο αγοράς.