Αλαίν ντε Μποττόν: Γιατί η αγάπη μάς τρομάζει και πώς παγιδευόμαστε στην αναζήτηση ασφάλειας

Ο έρωτας και η συναισθηματική εγγύτητα αποτελούν διαχρονικά το απόλυτο ζητούμενο της ανθρώπινης εμπειρίας, ωστόσο για τους περισσότερους ανθρώπους παραμένουν ταυτόχρονα και η μεγαλύτερη πηγή υπαρξιακού φόβου. Ο Ελβετοβρετανός συγγραφέας, φιλόσοφος και εκπαιδευμένος ψυχοθεραπευτής Αλαίν ντε Μποττόν, γνωστός διεθνώς για το έργο του στην εκλαΐκευση της φιλοσοφίας και την ίδρυση του The School of Life, φωτίζει αυτή την παράδοξη συνθήκη. Με αφορμή διαλέξεις του στην Αθήνα και το βιβλίο του «Θεραπευτικό ταξίδι. Μαθήματα από το σχολείο της ζωής», ο στοχαστής καταθέτει μια ρηξικέλευθη παρατήρηση: βαθιά μέσα μας, αυτό που αναζητούμε δεν είναι τόσο η αγάπη, όσο η συναισθηματική ασφάλεια.

Η ασυνείδητη επιλογή της αποτυχίας ως μηχανισμός άμυνας

«Δεν υπάρχει άνθρωπος που έχει έρθει να με δει που δεν έχει πληγωθεί από τον έρωτα», επισημαίνει ο Ντε Μποττόν, συνδέοντας τα τραύματα της ενήλικης ζωής με τα πρώιμα βιώματα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε διαμορφώνεται καθοριστικά πριν από την ηλικία των δέκα ετών. Εάν στα παιδικά χρόνια η αγάπη συνδέθηκε με την απώλεια, την εγκατάλειψη ή την απόρριψη, τότε ως ενήλικες καταλήγουμε να τη βιώνουμε ως μια κατάσταση εξαιρετικά επικίνδυνη.

Για να αντιμετωπίσουμε αυτόν τον ασυνείδητο τρόμο, συχνά υιοθετούμε συμπεριφορές που προεξοφλούν το τέλος της σχέσης. Ερωτευόμαστε άτομα που ζουν σε μακρινές χώρες για να διατηρούμε μια φυσική απόσταση ασφαλείας, ή συνδεόμαστε με ανθρώπους που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ανταποκριθούν στα συναισθήματά μας. Όπως εξηγεί ο Ντε Μποττόν, όταν διεκδικούμε κάποιον που εκ των προτέρων δεν μας επιθυμεί, εξασφαλίζουμε ότι δεν θα τον χάσουμε ποτέ πραγματικά. Η αποτυχία μιας σχέσης καθίσταται έτσι ένα ασφαλές καταφύγιο μπροστά στο ενδεχόμενο να ανοιχτούμε ουσιαστικά και να αντιμετωπίσουμε το ρίσκο ενός οδυνηρού χωρισμού.

Οι μύθοι του ρομαντισμού και τα κληρονομημένα μοτίβα

Πέρα από τον φόβο της εγκατάλειψης, ο σύγχρονος άνθρωπος φορτίζει τις σχέσεις του με μη ρεαλιστικές προσδοκίες. Μία από τις πιο διαδεδομένες είναι η απαίτηση για απόλυτη διαισθητική κατανόηση – η πεποίθηση ότι ο σύντροφός μας οφείλει να γνωρίζει τι σκεφτόμαστε χωρίς να χρειάζεται να το εκφράσουμε. Ο Ντε Μποττόν αποδομεί αυτό το ρομαντικό στερεότυπο, χαρακτηρίζοντάς το ως ένα παιδικό κατάλοιπο, ανάλογο με την ανάγκη του βρέφους να κατανοείται πλήρως από τη μητέρα του. Στην ώριμη ενήλικη ζωή, η αγάπη απαιτεί σαφή επικοινωνία, προσπάθεια και έκθεση των αναγκών μας, και όχι «ανάγνωση σκέψης».

Παράλληλα, οι άγραφοι οικογενειακοί κανόνες που εσωτερικεύουμε στην παιδική ηλικία –όπως τα στερεότυπα για τη δύναμη, την ευαλωτότητα και το τι επιτρέπεται να νιώθουμε– συνεχίζουν να δεσμεύουν τις επιλογές μας. Η αναγνώριση αυτών των αόρατων φραγμών αποτελεί, κατά τον Ντε Μποττόν, το πρώτο βήμα για να ξεπεράσουμε τον τρόμο της οικειότητας. Μόνο όταν κατανοήσουμε ότι ο φόβος μας είναι εύλογος αλλά όχι ανυπέρβλητος, μπορούμε να διεκδικήσουμε ουσιαστικές και ισορροπημένες σχέσεις.