Βαν Γκογκ: Το αστρονομικό μυστικό της «Έναστρης Νύχτας» – Τι αποκαλύπτει νέα επιστημονική μελέτη

Ένα αστρονομικό στοιχείο που παρέμενε απαρατήρητο επί δεκαετίες έρχεται να ανατρέψει όσα γνωρίζαμε για την «Έναστρη Νύχτα», ένα από τα πιο εμβληματικά αριστουργήματα στην ιστορία της παγκόσμιας τέχνης. Σύμφωνα με νέα μελέτη Νοτιοκορεατών επιστημόνων, ο Βίνσεντ Βαν Γκογκ δεν βάσισε το έργο του αποκλειστικά στη φαντασία ή στην ψυχολογική του κατάσταση, αλλά αποτύπωσε με ακρίβεια μια πραγματική διάταξη των ουράνιων σωμάτων, όπως αυτή ήταν ορατή τα ξημερώματα της 22ας Ιουλίου 1889 στη νότια Γαλλία.

Η ψηφιακή αναπαράσταση του ουρανού του 1889

Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «Scientific Reports», συνδυάζει σύγχρονες αστρονομικές προσομοιώσεις, ιστορικά μετεωρολογικά αρχεία και επιστολές του Ολλανδού μεταϊμπρεσιονιστή ζωγράφου. Ερευνητές από την εταιρεία διαστημικών επιστημών SLLAB και το Πανεπιστήμιο Κιουνγκ Χι, υπό τον αστρονόμο και μηχανικό Ελάιτζα Τζονγκ-χιούν Κιμ, κατάφεραν να εντοπίσουν την ακριβή οπτική γωνία του ζωγράφου σε λοφώδη περιοχή κοντά στο ψυχιατρικό ίδρυμα του Σεν-Ρεμί-ντε-Προβάνς, όπου διέμενε.

Ανασυνθέτοντας ψηφιακά τον νυχτερινό ουρανό εκείνης της εποχής, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η διάταξη των ουράνιων σωμάτων παρουσιάζει εντυπωσιακή ταύτιση με τον πίνακα. Στην προσομοίωση, η Σελήνη βρισκόταν ψηλά δεξιά, ο πλανήτης Αφροδίτη χαμηλότερα στα αριστερά, ενώ ανάμεσά τους δέσποζε το αστρικό σμήνος των Υάδων στον αστερισμό του Ταύρου, γνωστό για το χαρακτηριστικό του σχήμα «V». Μέσω της μαθηματικής μεθόδου ανάλυσης σχήματος Procrustes, επιβεβαιώθηκε ότι οι σχετικές θέσεις πέντε κεντρικών αστέρων στον καμβά διατηρούν πιστά τη γεωμετρική δομή του σμήνους, παρότι ο καλλιτέχνης μεγέθυνε τα στοιχεία σύμφωνα με την προσωπική του τεχνοτροπία.

Η ανατροπή στη χρονολόγηση του αριστουργήματος

Τα ευρήματα αυτά θέτουν υπό αμφισβήτηση την επίσημη χρονολόγηση του πίνακα, η οποία σήμερα τοποθετείται στα μέσα Ιουνίου του 1889 από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA). Η παραδοσιακή εκτίμηση στηριζόταν σε επιστολή του Βαν Γκογκ προς τον αδελφό του, Τεό, γύρω στις 18 Ιουνίου, όπου ανέφερε μια νέα «μελέτη ενός έναστρου ουρανού».

Ωστόσο, τα αστρονομικά δεδομένα αντικρούουν αυτή τη θεωρία. Στα μέσα Ιουνίου του 1889, η Σελήνη βρισκόταν σε φάση σχεδόν πανσελήνου, σε αντίθεση με τη λεπτή ημισέληνο που κυριαρχεί στον πίνακα. Παράλληλα, λόγω του θερινού ηλιοστασίου, ο ουρανός πριν από την αυγή δεν παρουσίαζε έντονη αστρική δραστηριότητα. Αντιθέτως, η ημερομηνία της 22ας Ιουλίου ταιριάζει απόλυτα τόσο με τη φάση της Σελήνης όσο και με τις θέσεις των πλανητών και των αστέρων.

Η συνάντηση τέχνης και επιστημονικής παρατήρησης

Η ίδια μεθοδολογία εφαρμόστηκε από την ερευνητική ομάδα και στο έργο «Café Terrace at Night» (1888), όπου εντοπίστηκε συσχετισμός με τον σχηματισμό του Θερινού Τριγώνου. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι ο Βαν Γκογκ υπήρξε ένας εξαιρετικά προσεκτικός παρατηρητής της φύσης, ο οποίος δεν παραποιούσε την πραγματικότητα αυθαίρετα, αλλά μετουσίωνε τα πραγματικά ουράνια φαινόμενα σε διαχρονική καλλιτεχνική έκφραση.