OFF THE RECORD: Μη μου λες να ζω με αναμνήσεις…
Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου: 30 χρόνια από τον θάνατο του «πρίγκιπα της μοναξιάς» της ελληνικής ποίησης

Συμπληρώνονται φέτος τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Νίκου-Αλέξη Ασλάνογλου (1931-1996), μιας από τις πιο ευαίσθητες, εσωστρεφείς και ταυτόχρονα επιδραστικές φωνές της μεταπολεμικής ελληνικής λογοτεχνίας. Παρά το γεγονός ότι σήμερα εξακολουθεί να απουσιάζει από τα βιβλιοπωλεία μια συγκεντρωτική και πλήρης έκδοση των ποιημάτων του, το έργο του «πρίγκιπα της μοναξιάς» διατηρεί ακέραιη τη μαγνητική του δύναμη. Πρόκειται για μια ποίηση που καταγράφει με απαράμιλλη ειλικρίνεια την υπαρξιακή αγωνία, τον ανέφικτο έρωτα και τη διάψευση των προσδοκιών μέσα στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον.
Χαρακτηριστικό δείγμα της γραφής του αποτελεί το ποίημα «Modus Vivendi», δημοσιευμένο αρχικά στο περιοδικό «Διαγώνιος» το 1969 και πρόσφατα ανθολογημένο σε ειδική έκδοση του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης. Εκεί αποτυπώνονται ανάγλυφα όλα τα κυρίαρχα γνωρίσματα της τέχνης του: η άρτια αίσθηση του ρυθμού και της προσωδίας, το μοντέρνο λεξιλόγιο, η δραματική χρήση του δεύτερου ενικού προσώπου και ένας διακριτικός, βαθιά βιωματικός λυρισμός.
Η υπαρξιακή μοναξιά και το μηχανικό αστικό τοπίο
Ο ίδιος ο ποιητής είχε διατυπώσει με σαφήνεια το στίγμα της δημιουργίας του το 1979, σε συνέντευξή του στο περιοδικό «Τραμ». Όπως εξηγούσε, θεμέλιο της δουλειάς του ήταν η αδυναμία του ανθρώπου να ολοκληρωθεί ουσιαστικά μέσα σε μια σχέση, καθώς και η δυσκολία να απολαύσει την ίδια τη ζωή. Ένα αίσθημα θανάτου, αδυναμίας και απομόνωσης πλανιέται διαρκώς μέσα σε μια απόλυτα τεχνοκρατική κοινωνία.
Σε αντίθεση με την παραδοσιακή ρομαντική απόσυρση στη φύση, ο Ασλάνογλου τοποθετεί τη μοναξιά του στην καρδιά της μοντέρνας πόλης. Τα πρατήρια βενζίνης, οι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι, τα νυχτερινά φώτα και οι θορυβώδεις μηχανές γίνονται οργανικό μέρος του ποιητικού του σύμπαντος. Μέσα σε αυτό το αφιλόξενο τοπίο, το υποκείμενο αναζητά απεγνωσμένα μια αυθεντική επαφή, καταλήγοντας συχνά σε έναν διάλογο με έναν απόντα, επιθυμητό αλλά απρόσιτο Άλλον.

Από τη Θεσσαλονίκη στις «Ωδές στον Πρίγκηπα»
Ο Νίκος Αρσλάνογλου, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη από εύπορη οικογένεια Μικρασιατών. Απόφοιτος του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με δάσκαλο τον Γιώργο Θέμελη, διαμόρφωσε την αισθητική του συνείδηση μελετώντας τους Γάλλους κλασικούς, τον υπερρεαλισμό και τον συμβολισμό. Ενταγμένος χρονολογικά στη δεύτερη μεταπολεμική γενιά, ακολούθησε μια μοναχική και εντελώς προσωπική πορεία, διαφοροποιούμενος τόσο από τα κυρίαρχα ρεύματα της Αθήνας όσο και από τις συμβάσεις της τοπικής σχολής.
Το εκδοτικό του αποτύπωμα ξεκίνησε νωρίς με έργα όπως το «Θάλασσα και συγχρονισμός» (1952) και η συλλογή «Δύσκολος θάνατος» (1954), για να κορυφωθεί με τις εμβληματικές «Ωδές στον Πρίγκηπα» (1981). Παράλληλα, εμπλούτισε τα ελληνικά γράμματα μεταφράζοντας τις «Εκλάμψεις» του Αρθούρου Ρεμπώ και την «Ταβέρνα» του Εμίλ Ζολά.
Όπως σημειώνει ο καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Γιάννης Παπαθεοδώρου, η ένταξη του ποιητή σε στενές φιλολογικές κατηγοριοποιήσεις είναι παρακινδυνευμένη. Ο χαμηλόφωνος λυρισμός του συνυπάρχει με μια αιφνίδια ρεαλιστική ένταση απέναντι στην αδύνατη εκπλήρωση του πόθου. Τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο Ασλάνογλου παραμένει ένας ποιητής διαχρονικός: μοναχικός στον πυρήνα του, αλλά πάντα ικανός να συγκινεί και να φωτίζει τις πιο αθέατες γωνιές της ανθρώπινης ψυχής.























