Μάρτιν ΜακΝτόνα: «Δεν ήθελα να φτιάξω ένα ζοφερό μάθημα Ιστορίας» – Η σάτιρα, η CIA και το Νησί του Πάσχα

Ο καταξιωμένος Βρετανο-Ιρλανδός δραματουργός και κινηματογραφιστής Μάρτιν ΜακΝτόνα επιστρέφει στη δημιουργική του μέθοδο, όπου ο γεωγραφικός χώρος δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο αλλά ως αυτόνομος πρωταγωνιστής. Όπως η μεσαιωνική πόλη στο «Αποστολή στην Μπριζ» αποτέλεσε ένα ιδιότυπο καθαρτήριο και το ανεμοδαρμένο νησί στο «Τα πνεύματα του Ινισέριν» έγινε ο ασφυκτικός κλοιός μιας ανδρικής ρήξης, έτσι και το απομονωμένο Νησί του Πάσχα γίνεται ο νέος τόπος εξορίας των ηρώων του.

Το Νησί του Πάσχα ως σκηνικό κάθαρσης και πολιτικής κριτικής

Το ταξίδι του δημιουργού στο Ράπα Νούι, όπως προτιμά να αποκαλεί τη νήσο με την παραδοσιακή της ονομασία, αποτέλεσε το έναυσμα για μια νέα ιστορία που συνδυάζει την υπαρξιακή αναζήτηση με τη γεωπολιτική σάτιρα. Αν και τα πρώτα προσχέδια εστίαζαν απλώς σε ένα ανδρικό δίδυμο, η αφήγηση βρήκε τον τελικό της προσανατολισμό όταν στο επίκεντρο τέθηκαν οι σκοτεινές δραστηριότητες της CIA και η ιστορική εξάρτηση του νησιού από τη Χιλή, με επίκεντρο το πραξικόπημα ανατροπής του Σαλβαδόρ Αλιέντε το 1973.

Μέσα από ένα μείγμα ιστορικών δεδομένων και δημοφιλών θεωριών συνωμοσίας —με τον χαρακτήρα που ενσαρκώνει ο Τζον Μάλκοβιτς να κουβαλά ακόμη και το όπλο της δολοφονίας του Κένεντι— ασκείται έντονη κριτική στις διαχρονικές επεμβάσεις της Ουάσιγκτον σε χώρες όπως η Κούβα και η Καμπότζη, με άμεσες αναγωγές στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα.

Το μαύρο χιούμορ ως αντίδοτο στον διδακτισμό

Παρά το βαρύ πολιτικό και ιστορικό πλαίσιο, ο Μάρτιν ΜακΝτόνα παραμένει πιστός στην αφηγηματική του ταυτότητα, αποφεύγοντας τον ηθικοπλαστικό τόνο. «Νομίζω ότι με το χιούμορ μπορείς να προσελκύσεις τους θεατές σε μια ιστορία, η οποία ίσως να είναι και πιο σκοτεινή από αυτήν που θα είχαν επιλέξει διαφορετικά», τονίζει ο ίδιος. «Ποτέ δεν μου άρεσαν τα φιλμ που παράγουν διδακτισμό, πολεμικές ή κήρυγμα. Όσο και να επιθυμώ να εξετάσω τι πραγματικά έκανε η CIA εκείνη την εποχή, δεν ήθελα να φτιάξω ένα ζοφερό μάθημα Ιστορίας».

Με αυτόν τον τρόπο, το καυστικό χιούμορ δεν αποδυναμώνει τη σοβαρότητα των θεμάτων, αλλά λειτουργεί ως γέφυρα ώστε το κοινό να αντέξει την ωμότητα των καταστάσεων και να εξετάσει κριτικά τα γεγονότα χωρίς τη δυσφορία μιας στείρας ιστορικής διάλεξης.

Η συνθετότητα των χαρακτήρων και το βάρος της ενοχής

Στο απόκοσμο τοπίο του νησιού, οι μνημειώδεις πέτρινες φιγούρες μοιάζουν να επιτηρούν αθόρυβα τις ενοχές των ηρώων. Ο ΜακΝτόνα επιλέγει να μην τοποθετήσει τους χαρακτήρες του σε απλοϊκά καλούπια καλού και κακού. Αν και έχουν διαπράξει φρικτές πράξεις στο πλαίσιο των μυστικών αποστολών τους, ο σκηνοθέτης αναζητά τα ίχνη ανθρωπιάς που παραμένουν ζωντανά κάτω από το βάρος του κυνισμού.

Η θεματική αυτή της τοξικής συνύπαρξης, της συγχώρεσης και της οδυνηρής λύτρωσης διατρέχει διαχρονικά το έργο του δημιουργού. Είναι εμφανής και στη θεατρική του παραγωγή «Η μοναξιά της Δύσης», όπου δύο συγκρουσιακοί ήρωες παλεύουν με ένα τραυματικό παρελθόν. Τόσο στο θέατρο όσο και στη μεγάλη οθόνη, ο ΜακΝτόνα αποδεικνύει ότι η κάθαρση σπάνια συνοδεύεται από ένα συμβατικό ευτυχές τέλος, αλλά απαιτεί την επίπονη αναμέτρηση με τις προσωπικές και ιστορικές μας ευθύνες.