Καρκίνος και λοιμώξεις: Η κρυφή απειλή πίσω από 2,3 εκατ. περιστατικά – Τα σωτήρια μέτρα πρόληψης

Μια υπολογίσιμη και σε μεγάλο βαθμό αποτρέψιμη παράμετρος πίσω από την παγκόσμια εξάπλωση του καρκίνου αναδεικνύει νέα επιστημονική μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνές ιατρικό περιοδικό The Lancet Oncology. Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου το 12% των νέων περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως για το 2024 —δηλαδή σχεδόν 2,3 εκατομμύρια διαγνώσεις σε σύνολο 20 εκατομμυρίων— συνδέεται άμεσα με λοιμώξεις από ιούς και βακτήρια.

Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν ότι ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου φορτίου της νόσου δεν οφείλεται αποκλειστικά σε γενετικούς παράγοντες ή στον τρόπο ζωής, αλλά σε παθογόνους μικροοργανισμούς που μπορούν να αντιμετωπιστούν με υφιστάμενα ιατρικά εργαλεία.

Οι ιοί στο μικροσκόπιο και οι μηχανισμοί καρκινογένεσης

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα διευρύνει διαρκώς τη λίστα των λοιμωδών παραγόντων που σχετίζονται με την ανάπτυξη κακοηθειών. Εκτός από τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) και τον ιό της ηπατίτιδας Β, η πρόσφατη μελέτη ενσωμάτωσε δεδομένα για τον ιό HIV, ο οποίος πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο καρκινογένεσης αποδυναμώνοντας ριζικά το ανοσοποιητικό σύστημα. Παράλληλα, ο ιός Epstein-Barr, πέρα από τη συσχέτισή του με καρκίνους της κεφαλής και του τραχήλου, συνδέεται πλέον επιστημονικά και με νεοπλασίες του στομάχου.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, οι λοιμώξεις αυτές συμβάλλουν στην εκδήλωση καρκίνου μέσω διαφορετικών βιολογικών μηχανισμών: προκαλούν μεταλλάξεις στο κυτταρικό DNA, πυροδοτούν χρόνια φλεγμονή ή κάμπτουν τις φυσικές άμυνες του οργανισμού. Παρ’ όλα αυτά, η μόλυνση δεν οδηγεί νομοτελειακά σε καρκίνο, καθώς η τελική έκβαση εξαρτάται από συνδυασμό παραγόντων, όπως η γενική υγεία και η έγκαιρη παρέμβαση.

Εμβολιασμός και προσυμπτωματικός έλεγχος: Η ασπίδα προστασίας

«Έχουμε στόχους στους οποίους μπορούμε να παρέμβουμε ουσιαστικά», υπογράμμισε ο επιδημιολόγος του IARC Γκάρι Κλίφορντ, τονίζοντας ότι η ιατρική κοινότητα διαθέτει ήδη αποτελεσματικά μέσα πρόληψης. Στην πρώτη γραμμή άμυνας βρίσκονται:

• Το εμβόλιο κατά του HPV: Συστήνεται ιδανικά για παιδιά ηλικίας 9 έως 12 ετών, πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, ενώ προσφέρει σημαντική κάλυψη και σε μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.
• Το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β: Χορηγείται ήδη από τις πρώτες 24 ώρες ζωής των νεογνών, ακολουθούμενο από τις απαραίτητες αναμνηστικές δόσεις για μακροχρόνια ανοσία.
• Ο τακτικός έλεγχος και η προφύλαξη: Η χρήση προφυλακτικού και οι τακτικές γυναικολογικές εξετάσεις (όπως το τεστ Παπανικολάου και το HPV DNA test) εντοπίζουν έγκαιρα τις προκαρκινικές αλλοιώσεις στον τράχηλο της μήτρας.

Οι ανισότητες και ο κίνδυνος του εμβολιαστικού σκεπτικισμού

Παρά τη διαθεσιμότητα των μέσων, η καθηγήτρια επιδημιολογίας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ Λορελάι Μούτσι εξέφρασε έντονο προβληματισμό για το γεγονός ότι το ποσοστό των καρκίνων που οφείλονται σε λοιμώξεις παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο σε σύγκριση με το 2018. Η ίδια προειδοποίησε ότι ο εμβολιαστικός σκεπτικισμός, καθώς και οι περικοπές στη διεθνή χρηματοδότηση προγραμμάτων δημόσιας υγείας, απειλούν να ανακόψουν τη σημειωθείσα πρόοδο.

Την ίδια ώρα, στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες για τα εμβόλια HPV και ηπατίτιδας Β αποτέλεσαν πεδίο έντονων αναθεωρήσεων υπό τη διακυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, προκαλώντας αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα. Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι τα οφέλη του μαζικού εμβολιασμού χρειάζονται χρόνο για να αποτυπωθούν στους δείκτες νοσηρότητας, καθιστώντας αναγκαία τη διαρκή και απρόσκοπτη πρόσβαση των πολιτών στην πρόληψη.