Θεσσαλονίκη: Ιστορική συμφωνία Ελλάδας – Βουλγαρίας για τον επαναπατρισμό 48 ιερών κειμηλίων και την παράδοση των οστών του Τσάρου Σαμουήλ

Μία ιστορική στιγμή για την πολιτιστική κληρονομιά και τις διμερείς σχέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας εκτυλίσσεται σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Έπειτα από έναν και πλέον αιώνα, 48 ιερά κειμήλια ανεκτίμητης αξίας επιστρέφουν στην πατρίδα, στο πλαίσιο επίσημης τελετής υπογραφής των πρωτοκόλλων αμοιβαίας παράδοσης και παραλαβής ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού, που λαμβάνει χώρα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Η συμφωνία επισφραγίζεται με την παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του Βούλγαρου ηγέτη Ρούμεν Ράντεφ, επικυρώνοντας το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν πρόσφατα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Βούλγαρος ομόλογός της Εφτίμ Μιλόσεφ, ως επιστέγασμα πολυετών και συστηματικών διαπραγματεύσεων.

Ο επαναπατρισμός των κειμηλίων του 1917 και η παραμονή τους στη Θεσσαλονίκη

Τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια είχαν αφαιρεθεί παράνομα το 1917, εν μέσω των ταραγμένων συνθηκών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και έκτοτε φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας στη Σόφια. Πρόκειται για ιερά αντικείμενα που προέρχονται από την ιστορική Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών, καθώς και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.

Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα της συμφωνίας, τα επαναπατρισθέντα κειμήλια θα φιλοξενηθούν και θα εκτίθενται για το κοινό στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης έως τις 5 Νοεμβρίου 2026. Μετά το πέρας της συγκεκριμένης περιόδου, θα επιστρέψουν οριστικά στις φυσικές τους έδρες, στις Μονές και στη Μητρόπολη από όπου αποσπάστηκαν.

Η ανταλλαγή με τα οστά του Τσάρου Σαμουήλ και η επόμενη ημέρα

Στο πλαίσιο της αμοιβαίας συμφωνίας, η ελληνική πλευρά παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που ταυτοποιήθηκαν ως του Τσάρου Σαμουήλ (997-1014), μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό από τις τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Τα σπάνια αυτά ευρήματα είχαν έρθει στο φως το 1965 από τον διακεκριμένο καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος χαιρέτισε τη συμφωνία ως εθνική επιτυχία και υπόδειγμα συνεργασίας Πολιτείας και Εκκλησίας, εκφράζοντας την ελπίδα το βήμα αυτό να αποτελέσει την αρχή για την επιστροφή και άλλων κειμηλίων της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο, ο οποίος χαρακτηρίστηκε πρωτεργάτης του εγχειρήματος, καθώς και στους Μητροπολίτες Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγο και Δράμας Δωρόθεο.

Όπως επισημαίνει το Υπουργείο Πολιτισμού, οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί, καθώς Αθήνα και Σόφια έχουν συμφωνήσει να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την ταυτοποίηση και ένταξη σε μελλοντική συμφωνία επιπλέον αντικειμένων αμοιβαίου ιστορικού ενδιαφέροντος.