Η «Ειρήνη» του Αριστοφάνη: Μια τολμηρή διασκευή που χάθηκε στη σκηνική υπερβολή

Η αρχαία κωμωδία διατηρεί πάντοτε τη δύναμη να καθρεφτίζει τις σύγχρονες αγωνίες της κοινωνίας, ιδιαίτερα όταν στο επίκεντρο τίθεται το ζήτημα του πολέμου και της ανθρώπινης παραφροσύνης. Στη θεατρική αναμέτρηση με την «Ειρήνη» του Αριστοφάνη, ο Νίκος Καραθάνος και ο Φοίβος Δεληβοριάς επέλεξαν τον όρο «επίσκεψη», δηλώνοντας εξ αρχής την πρόθεση για μια ελεύθερη διασκευή που συνομιλεί με το σήμερα, δοκιμάζοντας τα όρια του κλασικού κειμένου μέσα από ένα έντονα προσωπικό σκηνικό ιδίωμα.

Ανατρεπτικές μεταμορφώσεις και δυναμικές ερμηνείες

Η δραματουργική αφετηρία της παράστασης παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον. Ο κεντρικός ήρωας Τρυγαίος μετατρέπεται σε Τρυγαία, μια γυναίκα και μητέρα δύο παιδιών, η οποία διεκδικεί την ειρήνη ανεβαίνοντας τη σκάλα ενός αεροπλάνου για να φτάσει μέχρι τον Δία. Η Γαλήνη Χατζηπασχάλη ενσαρκώνει τον ρόλο με γήινο σθένος, εκφράζοντας την επιμονή του απλού ανθρώπου που κυνηγά μια ουτοπία. Παράλληλα, ο Πόλεμος αποκτά τη ζωώδη μορφή ενός γορίλα με την επιβλητική φωνή του Κωνσταντίνου Ζωγράφου, ενώ ο Ερμής δίνει τη θέση του σε μια θεά Αθηνά, την οποία αποδίδει με κωμική ευστοχία και θεϊκή αδιαφορία η Έμιλυ Κολιανδρή.

Στον αντίποδα, η μεταμόρφωση της Ειρήνης σε μια αυτάρεσκη «Μις Υφήλιος» αποτελεί ένα εύρημα με ενδιαφέρουσα αντίφαση, στο οποίο η Ζέτα Μακρυπούλια περιορίζεται αναπόφευκτα σε ένα μονοδιάστατο, γελοιογραφικό πλαίσιο. Την ίδια στιγμή, οι Πάνος Παπαδόπουλος και Γιάννης Κότσιφας υπηρετούν τη σάτιρα με συνέπεια και κωμική ακρίβεια, προσφέροντας σταθερότητα στη σκηνική δράση.

Η σκηνική διάσπαση και η απώλεια του μέτρου

Στο πρώτο μέρος, το έργο διαθέτει ρυθμό και καθαρή κατεύθυνση. Ο σκηνικός χώρος που διαμόρφωσε η Εύα Μανιδάκη θυμίζει σκουπιδότοπο αλλά και πρωτόγονο τοπίο, επαναφέροντας την αριστοφανική κοπρολογία ως όχημα πολιτικού προβληματισμού. Τα εκρηκτικά κοστούμια του Άγγελου Μέντη, οι φωτισμοί της Ελίζας Αλεξανδροπούλου και οι χορογραφίες των Αμάλια Μπένετ και Αλέξανδρου Σταυρόπουλου προσδίδουν στον Χορό τον παλμό ενός υβριδικού, λαϊκού πανηγυριού.

Ωστόσο, όσο η παράσταση προχωρά, η σκηνοθετική συνοχή αρχίζει να διασπάται. Στοιχεία επιθεώρησης, μιούζικαλ, επίκαιρες αναφορές και προσωπικές μνήμες συσσωρεύονται ανεξέλεγκτα. Στο δεύτερο μέρος, η ειρωνική και αποδομητική προσέγγιση καταλήγει σε έναν σκηνικό θόρυβο που επισκιάζει τον ίδιο τον Αριστοφάνη. Η μουσική των Φοίβου Δεληβοριά και Άγγελου Τριανταφύλλου, παρότι νοσταλγική και τρυφερή, δεν καταφέρνει πάντα να συντονιστεί με την ένταση των εικόνων.

Το τελικό πρόσημο της παράστασης

Παρά τις επιμέρους ξεχωριστές στιγμές, όπως η συγκινητική φωνή του Βασίλη Παπαβασιλείου και η ειλικρινής υποκριτική παρουσία του Νίκου Καραθάνου ως μητέρας του Αριστοφάνη, η τελική εικόνα χαρακτηρίζεται από έλλειψη πειθαρχίας. Η ανάγκη για καθαρότερες επιλογές και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον αρχαίο ποιητή γίνεται σαφής, καθώς η πολυφωνία της παράστασης μετατρέπεται τελικά σε κακοφωνία, αποδυναμώνοντας το βαθύτερο αντιπολεμικό μήνυμα του έργου.