Εργασιακό άγχος και υπερκόπωση: Σε κίνδυνο η ψυχική υγεία ενός στους δύο εργαζομένους στην Ευρώπη

Σε ένα από τα πλέον κρίσιμα και πιεστικά ζητήματα επαγγελματικής ασφάλειας εξελίσσεται η ψυχική υγεία στους ευρωπαϊκούς χώρους εργασίας. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA), σχεδόν το 45% των εργαζομένων στην Ευρώπη εκτίθεται καθημερινά σε σοβαρούς επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως η έντονη πίεση και το χρόνιο στρες, οι οποίοι απειλούν άμεσα την ψυχική τους ισορροπία.

Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι και το οικονομικό αποτύπωμα των 100 δισ. ευρώ

Παρά τις ανησυχητικές διαστάσεις του φαινομένου, το εργασιακό άγχος παραμένει σε μεγάλο βαθμό ένα θέμα ταμπού. Όπως υπογραμμίζει ο εκτελεστικός διευθυντής του EU-OSHA, Γουίλιαμ Κόκμπερν, τόσο οι επιχειρήσεις όσο και το προσωπικό διστάζουν συχνά να μιλήσουν ανοιχτά για τα προβλήματα ψυχικής υγείας. Το αποτέλεσμα είναι η συναισθηματική εξουθένωση (burnout) να εκλαμβάνεται εσφαλμένα ως ατομική αδυναμία ή προσωπικό ζήτημα του εργαζομένου, τη στιγμή που οι ρίζες της βρίσκονται στον δομικό τρόπο οργάνωσης της εργασίας.

Οι λεγόμενοι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν τα εξοντωτικά ωράρια, τις ασφυκτικές προθεσμίες, τον υπέρμετρο φόρτο και τις τοξικές σχέσεις, φτάνοντας ενίοτε έως τον εκφοβισμό και την παρενόχληση. Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι αναφέρουν σοβαρή πίεση χρόνου. Οι συνέπειες, ωστόσο, δεν περιορίζονται στην ατομική ευημερία. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Συνδικαλιστικό Ινστιτούτο (ETUI), η κατάθλιψη που συνδέεται με την εργασία κοστίζει στην Ευρωπαϊκή Ένωση περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, εξαιτίας των αναρρωτικών αδειών, της πτώσης της παραγωγικότητας και των δαπανών υγειονομικής περίθαλψης.

Η πρόληψη στην πηγή: Αντιμετώπιση στα πρότυπα της σωματικής ασφάλειας

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η λύση δεν έγκειται στην παρότρυνση των εργαζομένων να «αντέξουν περισσότερο». Αντιθέτως, απαιτείται ριζική αλλαγή φιλοσοφίας. Ο Γουίλιαμ Κόκμπερν τονίζει ότι οι κίνδυνοι για την ψυχική υγεία πρέπει να αντιμετωπίζονται με την ίδια αυστηρότητα που διέπει τη σωματική ασφάλεια: αρχικά εντοπίζεται η πηγή της βλάβης και στη συνέχεια αναμορφώνονται οι συνθήκες μέσω καλύτερης κατανομής του φόρτου και περιορισμού των υπερωριών.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η γενική γραμματέας της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), Έσθερ Λιντς, υπογραμμίζει ότι η πρόληψη οφείλει να ξεκινά από τον ίδιο τον εργασιακό χώρο. «Δεν περιμένουμε να κοπεί το δάχτυλο κάποιου πριν τοποθετήσουμε προστατευτικά σε ένα μηχάνημα», σημειώνει χαρακτηριστικά, ζητώντας συστηματική εκτίμηση κινδύνου για τους παράγοντες που προκαλούν χρόνια εξουθένωση. Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι η διαβούλευση με τους εργαζομένους δεν αποτελεί προαιρετική επιλογή, αλλά νομική υποχρέωση βάσει του ευρωπαϊκού πλαισίου.

Ευρωπαϊκή εκστρατεία για την εξάλειψη του στίγματος

Απαντώντας στην κλιμακούμενη κρίση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε την πανευρωπαϊκή εκστρατεία Healthy Workplaces, με στόχο την εκπαίδευση των εργοδοτών στην αναγνώριση και διαχείριση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων. Η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Κομισιόν για τα κοινωνικά δικαιώματα και την απασχόληση, Ροξάνα Μινζάτου, επεσήμανε ότι η επένδυση σε ένα ισορροπημένο εργασιακό περιβάλλον αποφέρει πολλαπλά οφέλη, περιορίζοντας το κύμα παραιτήσεων και αποσυμφορώντας τα εθνικά συστήματα υγείας.

Το μήνυμα των ευρωπαϊκών θεσμών είναι σαφές: η ψυχική επιβάρυνση δεν αποτελεί πλέον ατομικό βάρος αλλά συλλογική ευθύνη, θέτοντας τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας στο επίκεντρο της σύγχρονης κοινωνικής πολιτικής.