ΕΟΔΥ: Η Ελλάδα παραμένει «ελεύθερη από πολιομυελίτιδα» – Γιατί ο κίνδυνος επανεισαγωγής δεν έχει εκλείψει

Η Ελλάδα, όπως και το σύνολο της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), διατηρεί το καθεστώς της χώρας που είναι «ελεύθερη από πολιομυελίτιδα» από το 2002. Ωστόσο, ο κίνδυνος επανεισαγωγής και εκ νέου διασποράς του ιού παραμένει υπαρκτός, όπως προειδοποιεί ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Πολιομυελίτιδας στις 24 Οκτωβρίου.

Για πολλές δεκαετίες, η πολιομυελίτιδα αποτελούσε μία από τις πιο επίφοβες λοιμώξεις της παιδικής ηλικίας. Πριν από την καθολική εφαρμογή του εμβολιασμού, σχεδόν κάθε παιδί ερχόταν σε επαφή με τον ιό σε πολύ μικρή ηλικία, με αποτέλεσμα χιλιάδες παιδιά κάθε χρόνο να οδηγούνται σε μη αναστρέψιμη παράλυση ή ακόμη και στον θάνατο.

Η ιστορική καμπή των εμβολιασμών και η παγκόσμια εικόνα

Η ριζική ανατροπή στην πορεία της νόσου σημειώθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 με την είσοδο των πρώτων αποτελεσματικών εμβολίων. Η συστηματική εκστρατεία ανοσοποίησης σε παγκόσμια κλίμακα περιόρισε δραματικά την εξάπλωση του ιού. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1988 καταγράφονταν περίπου 350.000 περιστατικά παράλυσης σε περισσότερες από 125 ενδημικές χώρες, ενώ το 2025 ο αριθμός αυτός περιορίστηκε σε μόλις 298 κρούσματα παγκοσμίως. Σήμερα, ο άγριος πολιοϊός παραμένει ενδημικός σε μόλις δύο χώρες του πλανήτη.

Παρά την τεράστια αυτή επιστημονική επιτυχία, όσο ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί έστω και σε περιορισμένες γεωγραφικές ζώνες, η πιθανότητα μεταφοράς του μέσω των διεθνών ταξιδιών και μετακινήσεων πληθυσμών παραμένει διαρκής απειλή για τις χώρες που τον έχουν εξαλείψει.

Περιβαλλοντική επιτήρηση και ανησυχητικά ευρήματα στα λύματα

Στο πλαίσιο της προστασίας της δημόσιας υγείας, ο ΕΟΔΥ υπογραμμίζει τον κομβικό ρόλο που διαδραματίζει η περιβαλλοντική επιτήρηση. Ο τακτικός έλεγχος των αστικών λυμάτων λειτουργεί ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, ικανό να ανιχνεύσει την παρουσία του ιού στην κοινότητα προτού καν εκδηλωθούν κλινικά συμπτώματα σε ασθενείς.

Τα πρόσφατα δεδομένα στην Ευρώπη επιβεβαιώνουν την ανάγκη συνεχούς εγρήγορσης. Το 2024, πέντε ευρωπαϊκές χώρες εντόπισαν θετικά δείγματα σε αστικά λύματα για πολιοϊό τύπου 2 που προερχόταν από εμβόλιο. Επιπλέον, το 2025 καταγράφηκε σε ευρωπαϊκό έδαφος ανίχνευση άγριου πολιοϊού τύπου 1 σε αστικό λύμα, γεγονός που καταδεικνύει ότι τα συστήματα υγείας δεν επιτρέπεται να εφησυχάζουν.

Η θωράκιση μέσω της εμβολιαστικής κάλυψης

Ο ΕΟΔΥ καθιστά σαφές ότι η διατήρηση υψηλών ποσοστών εμβολιαστικής κάλυψης αποτελεί το μοναδικό ασφαλές ανάχωμα απέναντι στην επανεμφάνιση της νόσου, με απόλυτη προτεραιότητα την πλήρη ανοσοποίηση των βρεφών και των παιδιών.

Η οριστική και αμετάκλητη εκρίζωση της πολιομυελίτιδας από τον παγκόσμιο χάρτη παραμένει ο τελικός στόχος των διεθνών οργανισμών υγείας. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται αδιάλειπτη τήρηση των εμβολιαστικών προγραμμάτων, διαρκής εργαστηριακή και περιβαλλοντική επαγρύπνηση, καθώς και στενή διασυνοριακή συνεργασία των υγειονομικών αρχών.