Ακίνητα-«φαντάσματα» του Δημοσίου: Ο αναξιοποίητος θησαυρός των κληροδοτημάτων εν μέσω στεγαστικής κρίσης

Σε μια περίοδο κατά την οποία η στεγαστική κρίση πλήττει έντονα τα μεγάλα αστικά κέντρα και το κόστος ζωής δοκιμάζει τις αντοχές των πολιτών, ένα τεράστιο απόθεμα ακίνητης περιουσίας παραμένει ερμητικά κλειστό. Από πολυκατοικίες στους πρόποδες του Λυκαβηττού και εμπορικά καταστήματα στην οδό Ερμού μέχρι προβλήτα σε λιμάνι των ΗΠΑ, δεκάδες χιλιάδες κληροδοτήματα και σχολάζουσες κληρονομιές συνθέτουν έναν αδρανή θησαυρό αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ, τον οποίο το ελληνικό Δημόσιο αδυνατεί επί δεκαετίες να καταγράψει και να αξιοποιήσει.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Συλλόγου Μεσιτών Αθηνών – Αττικής, περίπου 5.000 διαμερίσματα παραμένουν ανενεργά μόνο στο κέντρο της Αθήνας εξαιτίας σχολαζουσών κληρονομιών και αποποιήσεων. Παρά τη θέσπιση του νόμου 4182/2013 πριν από παραπάνω από μία δεκαετία, ο οποίος προέβλεπε τη δημιουργία Μητρώου Κοινωφελών Περιουσιών, η συστηματική ψηφιακή αποτύπωση παρέμεινε αποσπασματική, αφήνοντας περιθώρια ακόμη και για καταπατήσεις ή εκμετάλλευση από επιτήδειους.

Η αφύπνιση των υπουργείων και το παράδειγμα της Υγείας

Η ανάγκη άμεσης χαρτογράφησης οδήγησε πρόσφατα το Υπουργείο Υγείας στην ανάθεση σύμβασης στην εταιρεία Qualco Real Estate του ομίλου Qualco. Στόχος είναι η πλήρης καταγραφή έως το 2028-2029 των περίπου 4.000 έως 5.000 ακινήτων που εποπτεύει, τα περισσότερα εκ των οποίων αποτελούν δωρεές πολιτών προς νοσοκομεία. Όπως επισήμανε ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, πρόκειται για περιουσία εκατοντάδων εκατομμυρίων με άγνωστες προσόδους και απροσδιόριστα ενοίκια, ανάμεσα στα οποία βρίσκεται ακόμα και προβλήτας στις ΗΠΑ με αδιευκρίνιστο καθεστώς διαχείρισης. Η στρατηγική εστιάζει πλέον σε μακροχρόνιες μισθώσεις προς όφελος του Εθνικού Συστήματος Υγείας και όχι σε εκποιήσεις.

Την ίδια ώρα, η κεντρική διοίκηση αναγνωρίζει το δομικό έλλειμμα γνώσης των περιουσιακών της στοιχείων. Σε πρώτη φάση έχουν εντοπιστεί 2.000 αδρανή ιδρύματα και 7.000 σχολάζουσες κληρονομιές, επιβεβαιώνοντας πως σημαντικό μέρος του εθνικού πλούτου παραμένει εκτός οικονομικού κύκλου.

Το «μαύρο κουτί» των ΟΤΑ και το σχέδιο της ΕΤΑΔ

Εξίσου προβληματική είναι η κατάσταση στους δήμους της επικράτειας, οι οποίοι ελέγχουν περίπου 200.000 ακίνητα, πολλά εκ των οποίων προέρχονται από κληροδοτήματα. Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας Blupeak Estate Analytics, η έλλειψη διαφάνειας στερεί πολύτιμους πόρους από τις τοπικές κοινωνίες, καθώς τα έξοδα συντήρησης εγγράφονται χωρίς αποτίμηση οφέλους, ενώ οι ρητές επιθυμίες των δωρητών —όπως η κατασκευή πάρκων ή σχολείων— σπάνια υλοποιούνται.

Παράλληλα, κομβικό ρόλο καλείται να διαδραματίσει η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ). Για το χαρτοφυλάκιο των 36.000 ακινήτων της, έχει τεθεί σε εφαρμογή σχέδιο με τη συμμετοχή εννέα αναδόχων συμβούλων, με προτεραιότητα τον έλεγχο και την ταχεία ωρίμανση 6.500 επιλεγμένων ακινήτων. Το στοίχημα πλέον για την πολιτεία είναι διπλό: να ανακτήσει τον έλεγχο των περιουσιών που της κληροδοτήθηκαν και να τις επιστρέψει στην κοινωνία ως λύση στο στεγαστικό αδιέξοδο.