Τουρκία και F-35: Γιατί η «φόρμουλα» των ΗΑΕ σκοντάφτει στους S-400 – Η ανάλυση του Κώστα Υφαντή

Η προσπάθεια της Άγκυρας να επανενταχθεί στο πρόγραμμα παραγωγής και απόκτησης των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς F-35 παραμένει μία από τις πιο σύνθετες γεωπολιτικές εξισώσεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το σενάριο μεταβίβασης ή αποθήκευσης του ρωσικού αντιπυραυλικού συστήματος S-400 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) έχει επανέλθει στο προσκήνιο, ωστόσο οι πρακτικές και διπλωματικές δυσκολίες καθιστούν αυτό το εγχείρημα εξαιρετικά επισφαλές.

Μιλώντας στο parapolitika.gr, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Κώστας Υφαντής, αναλύει τους λόγους για τους οποίους η εν λόγω λύση παραμένει εξαιρετικά περίπλοκη, τονίζοντας παράλληλα ότι η τουρκική ηγεσία είναι διατεθειμένη να εξαντλήσει κάθε περιθώριο ώστε να απεγκλωβιστεί από το «αγκάθι» των S-400.

Το αδιέξοδο των S-400 και το σενάριο των Εμιράτων

Η Τουρκία βρέθηκε εκτός του προγράμματος των F-35 μετά την απόφαση της Ουάσιγκτον να ενεργοποιήσει τις κυρώσεις CAATSA, επικαλούμενη ζητήματα ασφάλειας και συμβατότητας με τα νατοϊκά συστήματα. Η ιδέα να λειτουργήσουν τα ΗΑΕ ως ενδιάμεσος σταθμός για την απομάκρυνση του ρωσικού συστήματος προσκρούει τόσο στις αμερικανικές ρήτρες τελικού χρήστη όσο και στις αυστηρές απαιτήσεις της Μόσχας, η οποία δεν συναινεί εύκολα σε μεταπώληση ή μεταβίβαση προηγμένης στρατιωτικής τεχνολογίας χωρίς εγγυήσεις.

Επιπλέον, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διατηρούν τις δικές τους στρατηγικές ισορροπίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες και δεν επιθυμούν να διακινδυνεύσουν τα δικά τους εξοπλιστικά προγράμματα εισάγοντας ένα ρωσικό σύστημα που θα μπορούσε να προκαλέσει τριβές με το Κογκρέσο.

Ο ρόλος του Ισραήλ και οι περιφερειακές ισορροπίες

Στο παρασκήνιο των συζητήσεων υπεισέρχεται έντονα και ο παράγοντας του Ισραήλ. Η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Τουρκίας και εκφράζει επιφυλάξεις για την απόκτηση προηγμένης αμερικανικής τεχνολογίας stealth από την Άγκυρα, ιδιαίτερα σε μια περίοδο έντονης ρητορικής αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο χωρών. Η διατήρηση του ποιοτικού στρατιωτικού πλεονεκτήματος (QME) του Ισραήλ αποτελεί πάγια αρχή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή.

Όπως επισημαίνει ο κ. Υφαντής, η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι το στρατηγικό της κενό στην αεροπορική υπεροχή διευρύνεται όσο η Ελλάδα παραλαμβάνει μαχητικά Rafale και οδεύει προς τα F-35. Για τον λόγο αυτό, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα αναζητήσει οποιαδήποτε φόρμουλα επιτρέψει στην Άγκυρα να απαλλαγεί από τους S-400 χωρίς να εμφανιστεί ότι υποχωρεί άνευ όρων στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον.

Η στάση της Ουάσιγκτον και το μέλλον της συμφωνίας

Η αμερικανική διοίκηση έχει καταστήσει σαφές ότι η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 προϋποθέτει την πλήρη και επαληθεύσιμη απομάκρυνση του ρωσικού συστήματος από τουρκικό έδαφος. Παρά τη διάθεση για εξεύρεση δημιουργικών διπλωματικών λύσεων, η υπόθεση παραμένει δέσμια των ευρύτερων γεωπολιτικών εντάσεων, καθιστώντας τον «φάκελο ΗΑΕ» μία εξαιρετικά δύσκολη και ριψοκίνδυνη διαδρομή για την τουρκική διπλωματία.