Παγκόσμιος χάρτης: Ψήφισμα στον ΟΗΕ για την απόσυρση της προβολής Mercator και το πραγματικό μέγεθος των ηπείρων

Μια ιστορική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο απεικονίζεται ο πλανήτης βρίσκεται στο επίκεντρο της Γενικής Συνέλευσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Τα κράτη-μέλη καλούνται να ψηφίσουν ένα πρωτοποριακό ψήφισμα που ζητά τη σταδιακή κατάργηση της κλασικής προβολής Mercator και την υιοθέτηση σύγχρονων χαρτογραφικών προτύπων, όπως η προβολή Equal Earth, τα οποία αποτυπώνουν με μεγαλύτερη γεωγραφική ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος των κρατών και των ηπείρων.

Η πρωτοβουλία, της οποίας ηγείται το Τόγκο με την επίσημη στήριξη των 54 κρατών-μελών της Αφρικανικής Ένωσης, στοχεύει στην αποκατάσταση μιας χαρτογραφικής ανισορροπίας αιώνων, η οποία υποβαθμίζει οπτικά το μέγεθος του Παγκόσμιου Νότου και κυρίως της αφρικανικής ηπείρου.

Η στρέβλωση του 1569 και η «χαρτογραφία της αποικιοκρατίας»

Η ευρέως διαδεδομένη προβολή Mercator σχεδιάστηκε το 1569 από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Ζεράρντους Μερκάτορ. Παρότι αποτέλεσε επανάσταση για τη ναυσιπλοΐα της εποχής, καθώς διατηρούσε τις σωστές γωνίες πλεύσης, παρουσιάζει σημαντικές γεωμετρικές στρεβλώσεις όταν εφαρμόζεται σε επίπεδη επιφάνεια. Οι περιοχές κοντά στους πόλους εμφανίζονται υπερβολικά μεγεθυσμένες, ενώ οι περιοχές πλησίον του Ισημερινού συρρικνώνονται δραματικά.

Ιστορικοί, γεωγράφοι και αναλυτές έχουν επικρίνει τη συγκεκριμένη απεικόνιση ως κατάλοιπο μιας ευρωκεντρικής οπτικής, κάνοντας λόγο για «χαρτογραφία της αποικιοκρατίας». Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Γροιλανδίας, η οποία στον χάρτη Mercator εμφανίζεται σχεδόν ισομεγέθης με την Αφρική, παρόλο που στην πραγματικότητα η αφρικανική ήπειρος είναι περίπου 14 φορές μεγαλύτερη.

Η εκστρατεία #CorrectTheMap και η προβολή Equal Earth

«Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική, αλλά επιστημονική, επειδή υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις. Επομένως, πρέπει όλοι να αποδεχθούμε την πραγματικότητα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, Ρομπέρ Ντισί. Μέσω της εκστρατείας #CorrectTheMap, προωθείται πλέον η υιοθέτηση της προβολής Equal Earth, ενός συστήματος ίσης επιφάνειας που δημιουργήθηκε το 2018 από διεθνή ομάδα επιστημόνων και αποτυπώνει πιστά τις πραγματικές αναλογίες των ηπείρων.

Σύμφωνα με τον Τζέι Τζέι Ενοχ, αναλυτή της εταιρείας γεωπολιτικών κινδύνων JS Held στο Λονδίνο, η κίνηση αυτή αντικατοπτρίζει την ευρύτερη διεκδίκηση των αφρικανικών χωρών για μεγαλύτερη επιρροή και ακριβέστερη εκπροσώπηση στους διεθνείς θεσμούς, απαλλαγμένη από κληρονομημένες προκαταλήψεις.

Ο αντίκτυπος στην εκπαίδευση και την τεχνολογία

Παρόλο που τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ δεν έχουν νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα, η έγκριση μιας τέτοιας απόφασης αναμένεται να δημιουργήσει ισχυρό παγκόσμιο προηγούμενο. Η αλλαγή αναμένεται να επηρεάσει πρωτίστως τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τα σχολικά εγχειρίδια παγκοσμίως, αλλά και τις ψηφιακές πλατφόρμες και εφαρμογές χαρτών, αναδιαμορφώνοντας σταδιακά τη γεωγραφική αντίληψη των μελλοντικών γενεών.