Ομιλία φον ντερ Λάιεν για την Κατάσταση της Ένωσης: Η στρατηγική υστέρηση της Ευρώπης και η επιλεκτική ευαισθησία

Η ετήσια ομιλία για την «Κατάσταση της Ένωσης» (State of the Union) από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, βρέθηκε στο επίκεντρο έντονης κριτικής για την έλλειψη σαφούς στρατηγικού προσανατολισμού. Αντί να προσφέρει ουσιαστικές απαντήσεις στις πολυεπίπεδες κρίσεις που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η τοποθέτηση ανέδειξε τα βαθύτερα γεωπολιτικά και θεσμικά ελλείμματα των Βρυξελλών, επιβεβαιώνοντας τη διευρυνόμενη απόσταση της ευρωπαϊκής ηγεσίας από τις πραγματικές προκλήσεις της εποχής.

Στρατηγική υστέρηση και γεωπολιτικό έλλειμμα

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται σήμερα να υπολείπεται σημαντικά έναντι τόσο των ανταγωνιστών όσο και των παραδοσιακών συμμάχων της σε κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομική ανταγωνιστικότητα, η ενέργεια, η τεχνολογική ανάπτυξη και η τεχνητή νοημοσύνη. Η ομιλία της προέδρου της Κομισιόν χαρακτηρίστηκε από αποσπασματικές προσεγγίσεις και επικοινωνιακά σχήματα, χωρίς να παρουσιάσει ένα συνεκτικό σχέδιο για την αναβάθμιση του γεωπολιτικού εκτοπίσματος του μπλοκ σε έναν ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο.

Η απουσία μίας ενιαίας, ισχυρής αμυντικής στρατηγικής και η αδυναμία ανάληψης ηγετικού ρόλου στις διεθνείς ισορροπίες εντείνουν την εικόνα μίας γραφειοκρατίας που αδυνατεί να συμβαδίσει με τις ιστορικές εξελίξεις.

Η επιλεκτική ευαισθησία απέναντι στις αναθεωρητικές απειλές

Ένα από τα πλέον προβληματικά σημεία της ομιλίας υπήρξε η ασυμμετρία στην αξιολόγηση των εξωτερικών απειλών. Ενώ η Ρωσία περιγράφηκε ορθά ως άμεση και επικίνδυνη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια λόγω υβριδικών επιθέσεων και στρατιωτικής επιθετικότητας, δεν υπήρξε καμία αναφορά στη συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία, ούτε στις ανοιχτές απειλές κατά της εδαφικής ακεραιότητας της Ελλάδας.

Η στάση αυτή καταδεικνύει την επιμονή ορισμένων ευρωπαϊκών κύκλων να αντιμετωπίζουν την Άγκυρα ως στρατηγικό εταίρο, παραβλέποντας τις αναθεωρητικές της πρακτικές στην Ανατολική Μεσόγειο και εφαρμόζοντας πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών σε ζητήματα διεθνούς δικαίου και κυριαρχικών δικαιωμάτων κρατών-μελών της ίδιας της Ένωσης.

Οι ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και οι πιέσεις σε Αθήνα και Λευκωσία

Παράλληλα, η κριτική επικεντρώθηκε και στην προσέγγιση της Κομισιόν για τη Μέση Ανατολή. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εστίασε στις ισραηλινές επιχειρήσεις και το ζήτημα των εποικισμών, αφήνοντας αιχμές για κράτη-μέλη –μεταξύ των οποίων η Ελλάδα και η Κύπρος– που διατηρούν διαφορετική προσέγγιση όσον αφορά την επιβολή κυρώσεων στο Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, παρατηρείται πλήρης σιωπή για τον συνεχιζόμενο εποικισμό στα Κατεχόμενα της Κύπρου, γεγονός που αναδεικνύει τις εσωτερικές αντιφάσεις της ευρωπαϊκής διπλωματίας.

Η αδυναμία των Βρυξελλών να αναγνωρίσουν τις στρατηγικές συμμαχίες ασφαλείας που οικοδομούν τα κράτη της πρώτης γραμμής, σε συνδυασμό με την επιφανειακή διαχείριση κρίσιμων ζητημάτων, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη μελλοντική συνοχή και την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.