Εμβόλιμο δευτερόλεπτο: Γιατί οδηγείται σε κατάργηση η ιστορική διόρθωση του παγκόσμιου χρόνου

Μία από τις πιο σημαντικές και θεμελιώδεις αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα μετρά τον χρόνο βρίσκεται πλέον προ των πυλών. Οι διεθνείς επιστημονικές αρχές επανεξετάζουν τη σκοπιμότητα του λεγόμενου «εμβόλιμου δευτερολέπτου», ενός μηχανισμού που θεσπίστηκε πριν από μισό αιώνα αλλά πλέον θεωρείται περισσότερο πηγή τεχνολογικών κινδύνων παρά λειτουργική λύση συγχρονισμού.

Η ασυμφωνία των ατομικών ρολογιών με την περιστροφή της Γης

Η ανάγκη για το εμβόλιμο δευτερόλεπτο προέκυψε από το γεγονός ότι ο πλανήτης μας δεν αποτελεί ένα απόλυτα ακριβές ρολόι. Ενώ τα σύγχρονα ατομικά ρολόγια καταγράφουν τον χρόνο με απαράμιλλη ακρίβεια χάρη στις σταθερές ταλαντώσεις των ατόμων, η περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονά της παρουσιάζει ανεπαίσθητες διακυμάνσεις και σταδιακή επιβράδυνση. Αυτό σημαίνει ότι μία πλήρης περιστροφή δεν διαρκεί ακριβώς 24 ώρες.

Για να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στον αστρονομικό χρόνο και στον επίσημο παγκόσμιο χρόνο των ατομικών ρολογιών, καθιερώθηκε το 1972 η τακτική προσθήκη ενός επιπλέον δευτερολέπτου. Μέχρι σήμερα έχουν εφαρμοστεί συνολικά 27 εμβόλιμα δευτερόλεπτα, με το πιο πρόσφατο να προστίθεται στις 31 Δεκεμβρίου του 2016. Όπως επισημαίνει το National Institute of Standards and Technology, η μεταβλητή ταχύτητα της Γης καθιστά το ηλιακό δευτερόλεπτο ελαφρώς μεγαλύτερο σε διάρκεια από το ατομικό.

Το ψηφιακό κόστος και τα προβλήματα στα υπολογιστικά συστήματα

Παρά τη θεωρητική χρησιμότητά του, στον σύγχρονο υπερσυνδεδεμένο κόσμο το εμβόλιμο δευτερόλεπτο έχει εξελιχθεί σε σοβαρό τεχνολογικό πονοκέφαλο. Τα διεθνή χρηματιστήρια, τα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, τα κέντρα δεδομένων και τα παγκόσμια συστήματα πλοήγησης βασίζονται σε χρονισμό με ακρίβεια χιλιοστού ή ακόμη και νανοδευτερολέπτου.

Όταν ένα επιπλέον δευτερόλεπτο εισάγεται στο σύστημα —προβάλλοντας για παράδειγμα την ώρα 23:59:60— πολλά προγράμματα λογισμικού αδυνατούν να το διαχειριστούν. Στο παρελθόν, αυτή η ανωμαλία έχει προκαλέσει καταρρεύσεις σε δημοφιλείς πλατφόρμες όπως το Reddit, δυσλειτουργίες σε συστήματα κρατήσεων αεροπορικών εταιρειών και σοβαρές αναταράξεις σε χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, καθιστώντας τη διατήρησή του επισφαλή για τις ψηφιακές υποδομές.

Τα σενάρια των επιστημόνων και η επόμενη ημέρα

Στο πλαίσιο των διεθνών διασκέψεων, όπως η Γενική Συνδιάσκεψη Μέτρων και Σταθμών στις Βερσαλλίες, οι αρμόδιοι επιστήμονες εξετάζουν συγκεκριμένες προτάσεις με ορίζοντα υλοποίησης από το 2027. Στο τραπέζι βρίσκεται η πλήρης κατάργηση του εμβόλιμου δευτερολέπτου, ο επαναπροσδιορισμός της έννοιας του δευτερολέπτου μέσω οπτικών συχνοτήτων που προσφέρουν ακόμη ανώτερη ακρίβεια, αλλά και ο πιθανός συγχρονισμός με ένα νέο σύστημα μέτρησης χρόνου που αναπτύσσει η NASA.

Η οριστική διακοπή της διόρθωσης αυτής σημαίνει ότι σταδιακά τα ρολόγια θα αρχίσουν να αποκλίνουν από την κίνηση του πλανήτη. Υπολογίζεται ότι έως το 2100 η διαφορά θα φτάσει περίπου τα 54 δευτερόλεπτα. Πρόκειται για μια απόκλιση ανεπαίσθητη για την καθημερινότητα των πολιτών και τους φυσικούς βιολογικούς ρυθμούς, η οποία ωστόσο θα απαλλάξει την παγκόσμια τεχνολογική υποδομή από ένα διαρκές και απρόβλεπτο ρίσκο.