Δημογραφικό πρόβλημα στην Ελλάδα: «Μειώνονται οι γονείς, δεν αυξάνονται τα παιδιά» – Η ανάλυση του Βύρωνα Κοτζαμάνη

Σε κρίσιμη καμπή βρίσκεται το δημογραφικό ζήτημα στην Ελλάδα, με τα στοιχεία των τελευταίων ετών να καταγράφουν συνεχή πτώση των γεννήσεων και γήρανση του πληθυσμού. Μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό «Παραπολιτικά 90,1», ο καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρων Κοτζαμάνης, αποτύπωσε με σαφήνεια τον πυρήνα του προβλήματος, επισημαίνοντας ότι η χώρα αντιμετωπίζει μια διπλή αρνητική συνιστώσα: τη συρρίκνωση του αριθμού των εν δυνάμει γονέων σε συνδυασμό με τη στασιμότητα στον αριθμό των παιδιών που αποκτά κάθε οικογένεια.

Η διπλή πρόκληση: Λιγότεροι αναπαραγωγικοί πολίτες και χαμηλή γονιμότητα

Σύμφωνα με τον κ. Κοτζαμάνη, η δημογραφική αποδυνάμωση δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο, αλλά είναι αποτέλεσμα δεκαετιών χαμηλής γονιμότητας. Το αναπαραγωγικό δυναμικό της χώρας –δηλαδή οι άνδρες και οι γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία (20-49 ετών)– μειώνεται σταθερά, καθώς πρόκειται για τις γενιές που γεννήθηκαν μετά το 1985, όταν ο δείκτης γονιμότητας είχε ήδη υποχωρήσει σημαντικά.

Όπως εξήγησε ο καθηγητής, ακόμη και αν ο μέσος όρος των παιδιών ανά γυναίκα αυξανόταν ελαφρώς, ο συνολικός αριθμός των γεννήσεων θα συνέχιζε να πιέζεται προς τα κάτω, ακριβώς επειδή η βάση των γονέων είναι πλέον αριθμητικά μικρότερη. Η πραγματικότητα, ωστόσο, δείχνει ότι ο δείκτης γονιμότητας παραμένει καθηλωμένος κοντά στο 1,3 έως 1,4 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης των γενεών (2,1 παιδιά).

Κοινωνικοοικονομικά εμπόδια και αναβολή της οικογένειας

Ο κ. Κοτζαμάνης αναφέρθηκε στους πολυπαραγοντικούς λόγους που οδηγούν τα νέα ζευγάρια στην αναβολή ή ακόμη και στη ματαίωση της απόκτησης παιδιών. Η παρατεταμένη οικονομική αβεβαιότητα, οι χαμηλοί μισθοί, το αυξημένο κόστος στέγασης και η έλλειψη επαρκούς ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής αποτελούν βασικούς αποτρεπτικούς παράγοντες.

Η μέση ηλικία κατά την οποία οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί έχει πλέον ξεπεράσει τα 31 έτη, γεγονός που περιορίζει δραστικά τις πιθανότητες για απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού. Η έλλειψη υποστηρικτικών υποδομών, όπως οι βρεφονηπιακοί σταθμοί και η ευέλικτη γονική άδεια, επιτείνει το πρόβλημα, καθιστώντας τη μητρότητα δυσβάσταχτο εγχείρημα για τις εργαζόμενες μητέρες.

Ποιες πολιτικές απαιτούνται για την ανάσχεση της κρίσης

Αναφορικά με τη λήψη μέτρων, ο έμπειρος δημογράφος υπογράμμισε ότι τα αποσπασματικά επιδόματα δεν επαρκούν για να ανατρέψουν μια παγιωμένη δεκαετίες τάση. Απαιτείται μια ολιστική, μακροπρόθεσμη και διακομματική εθνική στρατηγική με ορίζοντα τουλάχιστον δύο δεκαετιών.

Μεταξύ των προτεραιοτήτων που ανέδειξε περιλαμβάνονται η δημιουργία προσιτής στέγης για νέα ζευγάρια, η παροχή ποιοτικών δημόσιων υπηρεσιών φροντίδας παιδιών, η ουσιαστική στήριξη της εργαζόμενης μητέρας και η ενίσχυση της περιφέρειας ώστε να ανακοπεί η ερημοποίηση της ελληνικής υπαίθρου. Χωρίς δομικές αλλαγές στο κοινωνικό κράτος, η δημογραφική συρρίκνωση θα συνεχίσει να επιβαρύνει το ασφαλιστικό σύστημα και τις προοπτικές της οικονομίας.