OFF THE RECORD: Άντε καλέ σιγά, κόβονται τα ρουσφέτια;
Το ΥΠΕΝ αναδιαμορφώνει το χαρτοφυλάκιο των ενεργειακών έργων, μεταφέρει επενδύσεις σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία και επιταχύνει τις διαδικασίες ώστε να απορροφηθούν πλήρως οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης έως το τέλος του 2026.
Σε μια κρίσιμη φάση εισέρχεται το ενεργειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί να εξασφαλίσει ότι δεν θα χαθεί ούτε ένα ευρώ από τους περίπου 3,3 δισ. ευρώ που προορίζονται για την πράσινη μετάβαση. Με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος του 2026, βρίσκεται σε εξέλιξη μια συνεχής αναδιάρθρωση του χαρτοφυλακίου, ώστε τα πιο ώριμα έργα να προχωρήσουν εγκαίρως και οι διαθέσιμοι ευρωπαϊκοί πόροι να αξιοποιηθούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό.
Πίσω από τις αλλαγές που καταγράφονται τους τελευταίους μήνες δεν βρίσκεται εγκατάλειψη επενδύσεων, αλλά μια ευρύτερη στρατηγική προσαρμογής στις αυστηρές προθεσμίες του Ταμείου Ανάκαμψης. Το ΥΠΕΝ, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναδιατάσσει έργα και χρηματοδοτήσεις, επιδιώκοντας να διασφαλίσει ότι κάθε διαθέσιμο κονδύλι θα διοχετευθεί σε επενδύσεις που μπορούν να ολοκληρωθούν εγκαίρως.
Αναδιάταξη έργων για να διασφαλιστεί η πλήρης απορρόφηση
Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης έως το τέλος του 2026 δημιουργεί ένα ιδιαίτερα απαιτητικό χρονοδιάγραμμα για όλα τα κράτη-μέλη, με την Ελλάδα να προσαρμόζει ήδη το ενεργειακό της πρόγραμμα ώστε να μη χαθεί κανένας διαθέσιμος πόρος.
Στο πλαίσιο αυτό, έργα που εμφανίζουν καθυστερήσεις ή δεν μπορούν να ολοκληρωθούν εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών μεταφέρονται σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, όπως το ΕΣΠΑ, ενώ τη θέση τους καταλαμβάνουν ώριμες επενδύσεις που μπορούν να υλοποιηθούν εγκαίρως.
Η διαδικασία αυτή επιτρέπει στο υπουργείο να διατηρεί υψηλό ρυθμό απορρόφησης, χωρίς να εγκαταλείπει σημαντικές παρεμβάσεις που απλώς απαιτούν μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα υλοποίησης.
Η διαπραγμάτευση με τις Βρυξέλλες για τα ενεργειακά ορόσημα
Παράλληλα με την ανακατανομή των έργων, βρίσκεται σε εξέλιξη συνεχής συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τον τρόπο πιστοποίησης της ολοκλήρωσης σημαντικών ενεργειακών επενδύσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η περίπτωση των μονάδων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, όπου εξετάζεται εάν για την ολοκλήρωση ενός έργου αρκεί η κατασκευή της εγκατάστασης ή απαιτείται και η πλήρης ηλεκτρική διασύνδεσή της με το δίκτυο.
Η συγκεκριμένη παράμετρος θεωρείται κρίσιμη, καθώς μπορεί να επηρεάσει την επιλεξιμότητα σημαντικών δαπανών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι καθυστερήσεις προέρχονται από διαδικασίες σύνδεσης και όχι από τους ίδιους τους επενδυτές.
Το ενεργειακό χαρτοφυλάκιο των 3,3 δισ. ευρώ
Από τους συνολικούς πόρους του ελληνικού Ταμείου Ανάκαμψης, περίπου 3,3 δισ. ευρώ κατευθύνονται αποκλειστικά στην ενέργεια, ενώ το συνολικό χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας προσεγγίζει τα 6 δισ. ευρώ, εφόσον συνυπολογιστούν δράσεις για τα δάση, τη βιοποικιλότητα και τον οδοφωτισμό.
Οι ενεργειακοί πόροι κατανέμονται σε τρεις βασικούς άξονες:
- εξοικονόμηση ενέργειας,
- ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αποθήκευση και δίκτυα,
- νέες ενεργειακές τεχνολογίες και πράσινη βιομηχανία.
Η φιλοσοφία του σχεδιασμού είναι να συνδυαστούν οι επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας.
1,5 δισ. ευρώ για την εξοικονόμηση ενέργειας
Το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων πόρων κατευθύνεται στις δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και κτιρίων.
Στον συγκεκριμένο πυλώνα εντάσσονται οι διαδοχικοί κύκλοι του «Εξοικονομώ», τα προγράμματα «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω», οι επιδοτήσεις για ηλιακούς θερμοσίφωνες και οι δράσεις εγκατάστασης αντλιών θερμότητας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, περισσότεροι από 50.000 δικαιούχοι συμμετέχουν στα προγράμματα «Εξοικονομώ», ενώ πάνω από 90.000 νοικοκυριά έχουν ενταχθεί τόσο στις δράσεις για ηλιακούς θερμοσίφωνες όσο και στις αντίστοιχες για αντλίες θερμότητας.
Αντίθετα, μικρότερη ήταν η συμμετοχή των επιχειρήσεων, καθώς περίπου 900 επιχειρήσεις αξιοποίησαν τα σχετικά προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης.
Άλλο 1,5 δισ. ευρώ σε ΑΠΕ, αποθήκευση και ηλεκτρικά δίκτυα
Ο δεύτερος μεγάλος πυλώνας αφορά τις κρίσιμες ενεργειακές υποδομές της χώρας.
Στις χρηματοδοτούμενες δράσεις περιλαμβάνονται:
- η ενίσχυση του ΕΛΑΠΕ,
- τα φωτοβολταϊκά στις στέγες,
- τα φωτοβολταϊκά για αγρότες,
- οι διαγωνισμοί αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας,
- η μεγάλη αντλησιοταμίευση της Αμφιλοχίας,
- έργα του ΑΔΜΗΕ και του ΔΕΔΔΗΕ,
- οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, μεταξύ αυτών και η Δ’ φάση των Κυκλάδων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις επενδύσεις στα δίκτυα, καθώς θεωρούνται προϋπόθεση για την περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
400 εκατ. ευρώ για νέες τεχνολογίες και πράσινη βιομηχανία
Ο τρίτος πυλώνας αφορά την ανάπτυξη νέων ενεργειακών τεχνολογιών και τη δημιουργία εγχώριας βιομηχανικής παραγωγής.
Σε αυτόν περιλαμβάνονται επενδύσεις για:
- έργα υδρογόνου,
- τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS),
- παραγωγή πράσινου βιομηχανικού εξοπλισμού,
- παραγωγή καλωδίων και εξοπλισμού ενεργειακών εφαρμογών.
Στόχος είναι η πράσινη μετάβαση να λειτουργήσει και ως μοχλός ανάπτυξης της ελληνικής βιομηχανίας.
Γιατί αποχώρησαν τα προγράμματα «Απόλλων» και «Ηλέκτρα»
Οι αλλαγές στο χαρτοφυλάκιο του Ταμείου Ανάκαμψης αποτυπώνονται και στην αποχώρηση προγραμμάτων όπως ο «Απόλλων» και το «Ηλέκτρα».
Σύμφωνα με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει εγκατάλειψη των συγκεκριμένων παρεμβάσεων, αλλά μεταφορά τους σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία που διαθέτουν μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα υλοποίησης.
Με τον τρόπο αυτό απελευθερώνονται πόροι που μπορούν να κατευθυνθούν σε ώριμα έργα εξοικονόμησης ενέργειας, ηλεκτρικών δικτύων και ενεργειακών υποδομών, τα οποία έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να ολοκληρωθούν εντός των προθεσμιών του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το μεγάλο στοίχημα μέχρι το τέλος του 2026
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για την επιτυχία του ενεργειακού προγράμματος του Ταμείου Ανάκαμψης. Η ταχύτητα υλοποίησης, η ευελιξία στην ανακατανομή των πόρων και η συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την επίτευξη των οροσήμων θα καθορίσουν αν η Ελλάδα θα αξιοποιήσει πλήρως ένα από τα μεγαλύτερα επενδυτικά πακέτα που έχουν διατεθεί ποτέ για την ενεργειακή μετάβαση.
Το βασικό ζητούμενο για το ΥΠΕΝ παραμένει σαφές: να ολοκληρωθούν εγκαίρως οι ώριμες επενδύσεις, να μη χαθεί κανένα διαθέσιμο ευρωπαϊκό κονδύλι και η πράσινη μετάβαση να αποτελέσει ταυτόχρονα μοχλό ανάπτυξης, ενεργειακής ασφάλειας και βιομηχανικής ανασυγκρότησης της χώρας.
