ΜΚΟ: Πώς ελέγχονται, ποια μητρώα ισχύουν και τι προβλέπεται για τις δωρεές

Στο επίκεντρο του δημόσιου ενδιαφέροντος παραμένει ο ρόλος, η λειτουργία και η οικονομική διαχείριση των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) στην Ελλάδα.

Με στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας, το υπουργείο Εσωτερικών έχει θέσει σε εφαρμογή ένα αυστηρό θεσμικό πλαίσιο (βάσει του νόμου 4873/2021) που ορίζει τους κανόνες καταγραφής, τους ελεγκτικούς μηχανισμούς και τις προϋποθέσεις για τις δωρεές και τις κρατικές χρηματοδοτήσεις.

Τα δύο βασικά μητρώα του υπουργείου Εσωτερικών

Η οργανωτική βάση των Οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών (ΟΚοιΠ), όπως ορίζονται νομικά οι ΜΚΟ, στηρίζεται σε δύο διακριτά επίπεδα καταγραφής:

1. Δημόσιο Μητρώο ΟΚοιΠ: Πρόκειται για την πρώτη βαθμίδα εγγραφής, όπου καταχωρίζονται όλες οι εθελοντικές οργανώσεις και τα σωματεία που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Η εγγραφή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση αναγνώρισης, επιτρέποντας στην Πολιτεία και στους πολίτες να γνωρίζουν το καταστατικό, τους σκοπούς και τα μέλη της διοίκησης κάθε φορέα.

2. Ειδικό Μητρώο ΟΚοιΠ: Σε αυτό εγγράφονται οι οργανώσεις που επιθυμούν να λάβουν κρατική χρηματοδότηση, να συνάψουν προγραμματικές συμβάσεις με το Δημόσιο ή να απολαύσουν συγκεκριμένα φορολογικά οφέλη. Οι προϋποθέσεις ένταξης είναι σαφώς αυστηρότερες, απαιτώντας αποδεδειγμένη δραστηριότητα τουλάχιστον δύο ετών και πλήρη οικονομική διαφάνεια.

Μηχανισμοί ελέγχου και υποχρεώσεις λογοδοσίας

Ο έλεγχος των ΜΚΟ δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή, αλλά συνοδεύεται από συνεχείς υποχρεώσεις δημοσιότητας. Οι οργανώσεις που είναι ενταγμένες στο Ειδικό Μητρώο οφείλουν να αναρτούν σε ετήσια βάση απολογισμό δράσης και οικονομικές καταστάσεις. Για οργανώσεις με προϋπολογισμό άνω συγκεκριμένων ορίων (συνήθως 50.000 ευρώ), είναι υποχρεωτικός ο έλεγχος από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές.

Παράλληλα, διενεργούνται δειγματοληπτικοί ή στοχευμένοι έλεγχοι από τη Διεύθυνση Οργάνωσης και Λειτουργίας Τοπικής Αυτοδιοίκησης του υπουργείου Εσωτερικών, καθώς και από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας. Η μη συμμόρφωση ή η απόκρυψη οικονομικών στοιχείων επιφέρει άμεση διαγραφή από τα μητρώα, απώλεια χρηματοδοτήσεων και αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών.

Τι ισχύει για τις δωρεές και τα φορολογικά κίνητρα

Το καθεστώς των δωρεών διέπεται από σαφείς κανόνες ιχνηλασιμότητας, με στόχο την καταπολέμηση του ξεπλύματος μαύρου χρήματος. Κάθε δωρεά προς τις εγγεγραμμένες ΜΚΟ πρέπει να πραγματοποιείται υποχρεωτικά μέσω τραπεζικού συστήματος (έμβασμα, κάρτα ή ηλεκτρονική πληρωμή), αποκλείοντας τη διακίνηση μετρητών χωρίς παραστατικά.

Για τους δωρητές –είτε πρόκειται για φυσικά πρόσωπα είτε για επιχειρήσεις– προβλέπονται φορολογικές ελαφρύνσεις, εφόσον ο αποδέκτης πληροί τα κριτήρια του νόμου. Συγκεκριμένα, το ποσό της δωρεάς δύναται να εκπέσει από το φορολογητέο εισόδημα μέχρι ενός ορισμένου ποσοστού, ενθαρρύνοντας την κοινωνική προσφορά με όρους απόλυτης διαφάνειας.