Μήπως το παρακάναμε με τις ακυρώσεις των σχεδίων μας; Από το FOMO στην παγίδα της απομόνωσης

Πριν από περίπου μία δεκαετία, μία νέα τάση άρχισε να κερδίζει έδαφος στον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η φράση «ανακουφίστηκα που ακύρωσα τα σχέδιά μου για απόψε» μετατράπηκε σταδιακά σε άτυπο κοινωνικό μότο, τόσο στις διαδικτυακές συζητήσεις όσο και στις κατ’ ιδίαν εξομολογήσεις. Η εποχή όπου κυριαρχούσε το FOMO (Fear Of Missing Out), δηλαδή ο φόβος μήπως χάσουμε κάποια σημαντική εκδήλωση ή εμπειρία, παραχώρησε τη θέση της στο JOMO (Joy Of Missing Out) – τη χαρά, δηλαδή, του να απέχουμε συνειδητά.

Αυτή η αλλαγή νοοτροπίας αποτυπώθηκε με χιουμοριστικό τρόπο ακόμα και στην ποπ κουλτούρα, με ατάκες σε ρούχα όπως «Συγγνώμη που άργησα, δεν ήθελα να έρθω». Ωστόσο, η δημοσιογράφος των βρετανικών The Times, Χάντλεϊ Φρίμαν, επισημαίνει ότι αυτή η συνήθεια ενδέχεται να έχει ξεπεράσει τα όρια της ανάγκης για ξεκούραση, αγγίζοντας τα όρια της κοινωνικής παραίτησης.

Η τεχνολογική άνεση απέναντι στην προσπάθεια της κοινωνικοποίησης

Όπως παρατηρεί η Χάντλεϊ Φρίμαν, η διαδικασία της κοινωνικοποίησης απαιτεί σαφώς μεγαλύτερη ενέργεια και προσπάθεια σε σύγκριση με την παθητική κατανάλωση περιεχομένου στις οθόνες. Η αναλογία είναι παρόμοια με εκείνη του διαβάσματος: η ανάγνωση ενός βιβλίου χρειάζεται συγκέντρωση, ενώ η περιήγηση στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης προσφέρει άμεση ικανοποίηση μέσω αλγορίθμων. Παρότι η ουσιαστική επαφή με άλλους ανθρώπους μάς προσφέρει βαθιά ικανοποίηση, οι σύγχρονες τεχνολογίες έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να καθιστούν την έξοδο από το σπίτι απείρως λιγότερο ελκυστική.

Αν και αρχικά πολλοί απέδωσαν αυτή την τάση στην ωρίμανση και την ηλικία –με τη χαλάρωση στον καναπέ να φαντάζει προτιμότερη από τις τυπικές συζητήσεις σε ένα πάρτι– η μεταστροφή αυτή συνέπεσε χρονικά με την κυριαρχία των smartphones, των social media και των συνδρομητικών τηλεοπτικών πλατφορμών. Οι τεχνολογικές αυτές ανέσεις κατέλαβαν την καθημερινότητα, κάνοντας την απομόνωση την πιο εύκολη επιλογή.

Το τίμημα των αναμνήσεων που δεν δημιουργήθηκαν ποτέ

Η αποφυγή δεν αφορά πλέον μόνο τις αμήχανες ή υποχρεωτικές κοινωνικές συναναστροφές, αλλά εκτείνεται και στις παραδοσιακές συγκεντρώσεις με φίλους και οικογένεια. Οι αυθόρμητες γιορτές στα σπίτια, που κάποτε αποτελούσαν τον κορμό των αναμνήσεων προηγούμενων γενεών, φαίνεται να υποχωρούν σταδιακά μπροστά στην επιθυμία για απόλυτη άνεση.

Όπως υπογραμμίζει ο προβληματισμός της Φρίμαν, επιλέγοντας διαρκώς μια εύκολη και ανώδυνη καθημερινότητα στον καναπέ, το τίμημα που πληρώνουμε είναι η έλλειψη ισχυρών βιωμάτων. Η ανακούφιση της στιγμής μπορεί να είναι άμεση όταν ένα μήνυμα ακύρωσης πατηθεί στο κινητό, όμως μακροπρόθεσμα οι αναμνήσεις της ενήλικης ζωής κινδυνεύουν να αποδειχθούν πολύ πιο φτωχές.