Jamais vu: Το σπάνιο νευρολογικό φαινόμενο που κάνει το οικείο να μοιάζει άγνωστο

Η ανησυχητική στιγμή κατά την οποία το σπίτι σας, ένας στενός φίλος ή ακόμα και μια απλή, καθημερινή λέξη σάς φαίνονται εντελώς ξένα, είναι γνωστή στην επιστημονική κοινότητα ως jamais vu. Πρόκειται για το ακριβές αντίθετο του γνωστού φαινομένου deja vu και αντιπροσωπεύει μια ψευδή αίσθηση άγνωστης κατάστασης, όπως εξηγεί η νευρολόγος Ζαν Κουρί (Jean Khoury).

Κατά τη διάρκεια ενός τέτοιου επεισοδίου, το άτομο βρίσκεται σε έναν χώρο που γνωρίζει άριστα, ωστόσο ο εγκέφαλός του αρνείται προσωρινά να τον αναγνωρίσει. Αυτές οι περίεργες στιγμές διαρκούν συνήθως μόλις λίγα δευτερόλεπτα, αφήνοντας όμως πίσω τους έναν έντονο αποπροσανατολισμό. Πολλοί είναι εκείνοι που συγχέουν το jamais vu με την απώλεια μνήμης ή με πρώιμα σημάδια άνοιας. Ωστόσο, η διαφορά είναι κρίσιμη: δεν πρόκειται για απώλεια της ικανότητας αναγνώρισης, αλλά για μια προσωρινή παύση στη σύνδεση με το περιβάλλον. Ο εγκέφαλος δεν ξεχνά· απλώς αποσυνδέεται προσωρινά.

Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εκδηλωθεί με ποικίλους τρόπους στην καθημερινότητα. Κάποιος μπορεί να εισέλθει στην κατοικία του και τα έπιπλα να του φαίνονται απόκοσμα καινούργια, ή πληκτρολογώντας μια συνηθισμένη λέξη να αμφιβάλλει αν αυτή είναι ορθή. Σύμφωνα με τους ειδικούς, το jamais vu συμβαίνει όταν διακόπτεται προσωρινά η επικοινωνία μεταξύ των κροταφικών λοβών και του ιππόκαμπου, δύο κρίσιμων περιοχών του εγκεφάλου για την αναγνώριση και τη μνήμη. Ο Κρις Μουλίν (Chris Moulin) από το Πανεπιστήμιο του Λιντς έχει πραγματοποιήσει σχετικές μελέτες, αποδεικνύοντας πόσο εύκολα μπορεί να προκληθεί αυτή η εγκεφαλική κόπωση.

Παράγοντες όπως η ψυχική κόπωση, η στέρηση ύπνου, το υπερβολικό στρες, οι ημικρανίες, αλλά και σοβαρότερες καταστάσεις όπως η κροταφική επιληψία, μπορούν να πυροδοτήσουν το φαινόμενο. Εάν τα επεισόδια είναι μεμονωμένα, δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας. Ωστόσο, όταν επαναλαμβάνονται τακτικά, διαρκούν περισσότερο ή συνοδεύονται από σύγχυση και πονοκέφαλους, κρίνεται απαραίτητη η ιατρική αξιολόγηση.