Deepfakes: Πώς θα καταλάβετε αν ένα βίντεο είναι ψεύτικο – Οδηγός προστασίας από την παραπληροφόρηση

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών αναταράξεων και κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων διεθνώς, η ανησυχία για τη διάδοση παραπλανητικού περιεχομένου κορυφώνεται. Τα deepfakes, δηλαδή οπτικοακουστικά αποσπάσματα που δημιουργούνται ή τροποποιούνται μέσω τεχνητής νοημοσύνης, έχουν εξελιχθεί σε ισχυρό εργαλείο παραπληροφόρησης. Παρά τη ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας, υπάρχουν συγκεκριμένα οπτικά και ακουστικά σημάδια που μπορούν να προδώσουν την πλαστότητα ενός βίντεο.

Τα οπτικά σημάδια στο πρόσωπο και η ασυμφωνία του ήχου

Η περιοχή γύρω από το στόμα αποτελεί συχνά τη μεγαλύτερη ένδειξη παραποίησης. Στα deepfakes, οι κινήσεις των χειλιών ενδέχεται να μην συγχρονίζονται απόλυτα με τον ήχο, ενώ το πηγούνι ή το περίγραμμα του προσώπου μπορεί να εμφανίζονται ελαφρώς θολά. Επίσης, η έλλειψη φυσικών ρυτίδων έκφρασης ή η αφύσικη υφή του δέρματος είναι συχνά φαινόμενα.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στη φωνή. Σύμφωνα με τη δρα Μέρι Άιτκεν, ερευνήτρια ηθικής στο Ινστιτούτο Άλαν Τούρινγκ, η χρήση εργαλείων μετατροπής κειμένου σε ομιλία προδίδεται από τον μονότονο ρυθμό και την έλλειψη φυσικών παύσεων. Όπως επισημαίνει, η σύγκριση του υπόπτου βίντεο με πραγματικές ηχογραφήσεις του ατόμου αποτελεί έναν από τους πιο αξιόπιστους τρόπους επαλήθευσης.

Παράλληλα, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Ουκρανού προέδρου, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον Μάρτιο του 2022, όταν κυκλοφόρησε παραποιημένο βίντεο στο οποίο φερόταν να ζητά παράδοση όπλων. Ο Χάνι Φαρίντ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, εξήγησε ότι επρόκειτο για deepfake «παλιάς σχολής», όπου το σώμα παρέμενε εντελώς ακίνητο, το κεφάλι ήταν δυσανάλογο και παρατηρούνταν χρωματική διαφορά ανάμεσα στον λαιμό και το πρόσωπο.

Ανατομικά λάθη, φόντο και κείμενα που «προδίδουν» την απάτη

Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην αναπαραγωγή περίπλοκων λεπτομερειών. Για παράδειγμα, σε ψευδή εικόνα που κυκλοφόρησε στο Twitter και εμφάνιζε τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, και την αντιπρόεδρο, Κάμαλα Χάρις, να πανηγυρίζουν για τη δίωξη του Ντόναλντ Τραμπ, το δεξί χέρι της Χάρις απεικονιζόταν με έξι δάχτυλα, ενώ γεωμετρικά μοτίβα στο χαλί και η σημαία ήταν παραμορφωμένα.

Όπως σημειώνουν αναλυτές της εταιρείας ανίχνευσης Reality Defender, οι εντολές που δίνονται στα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης εστιάζουν κυρίως στα πρόσωπα, αφήνοντας κενά στα άκρα και στο περιβάλλον. Επιπλέον, οι γεννήτριες εικόνων δυσκολεύονται σημαντικά στην απόδοση γραπτού κειμένου ή αριθμών στο φόντο, παράγοντας συχνά δυσανάγνωστα ή ακατάληπτα σύμβολα.

Από τα σύνθετα deepfakes στις «φτηνές απομιμήσεις»

Πέρα από τα εξελιγμένα ψηφιακά δημιουργήματα, έντονη ανησυχία προκαλούν και οι λεγόμενες «φτηνές απομιμήσεις» (cheapfakes), οι οποίες βασίζονται σε απλό μοντάζ και απομόνωση δηλώσεων εκτός πλαισίου. Χαρακτηριστική ήταν η περίπτωση στο Μεξικό, όπου απόσπασμα της Κλαούντια Σέινμπαουμ μονταρίστηκε παραπλανητικά ώστε να φαίνεται ότι δήλωνε πως θα κλείσει εκκλησίες, ενώ στην πραγματικότητα διέψευδε σχετικές φήμες.

Η παρατήρηση των ανατομικών λεπτομερειών, ο έλεγχος του φυσικού φόντου και η διασταύρωση της είδησης από έγκυρες δημοσιογραφικές πηγές παραμένουν τα ισχυρότερα αναχώματα απέναντι στην ψηφιακή παραπλάνηση.