Γρίπη: Γιατί ορισμένοι άνθρωποι δεν αρρωσταίνουν ποτέ – Ο ρόλος των γονιδίων και η «ασπίδα» της μύτης

Κάθε χειμώνα καταγράφεται το ίδιο γνώριμο φαινόμενο: ενώ ορισμένοι άνθρωποι ταλαιπωρούνται επανειλημμένα από εποχικές λοιμώξεις, άλλοι μοιάζουν να περνούν την περίοδο έξαρσης εντελώς αλώβητοι. Η φαινομενική αυτή «ανοσία» απέναντι στον ιό της γρίπης δεν αποτελεί απλώς θέμα τύχης, αλλά εδράζεται σε έναν συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης, ανοσολογικής μνήμης και της κατάστασης του μικροβιώματος της ρινικής κοιλότητας.

Γονιδιακό προφίλ και το «μυστικό» του ανοσοποιητικού συστήματος

Το ερώτημα γιατί δύο υγιή άτομα της ίδιας ηλικίας και με παρόμοιο τρόπο ζωής αντιδρούν διαφορετικά στην έκθεση στον ίδιο ιό απασχολεί έντονα την επιστημονική κοινότητα. Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια Ιατρικής Βιοπαθολογίας–Μικροβιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και διευθύντρια του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Γρίπης και Αναπνευστικών Ιών Βορείου Ελλάδος, Γεωργία Γκιούλα, η απάντηση κρύβεται σε μεγάλο βαθμό στο DNA μας.

Σύγχρονες έρευνες εστιάζουν σε συγκεκριμένα γονίδια τα οποία έχουν την ικανότητα να αποτρέπουν την είσοδο του παθογόνου στα κύτταρα-ξενιστές. Παράλληλα, υπάρχουν γενετικές μεταλλάξεις που αποδυναμώνουν τα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, δυσκολεύοντας την επεξεργασία και την αποτελεσματική εξουδετέρωση του ιού. Αξίζει να σημειωθεί ότι η απουσία συμπτωμάτων δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με αποφυγή της μόλυνσης: ένας ασυμπτωματικός φορέας μπορεί να φέρει τον ιό και να τον μεταδίδει, αν και το ιικό του φορτίο είναι συνήθως χαμηλότερο σε σύγκριση με κάποιον που νοσεί εμφανώς.

Το ρινικό μικροβίωμα ως πρώτη γραμμή άμυνας

Πέρα από τους γενετικούς παράγοντες, καθοριστικό ρόλο στην προστασία διαδραματίζει η φυσιολογική χλωρίδα της ανώτερης αναπνευστικής οδού. Το μικροβίωμα της μύτης λειτουργεί ως ένας ζωντανός φραγμός απέναντι στους εισβολείς. Όταν τα ωφέλιμα βακτήρια βρίσκονται σε ισορροπία, διαμορφώνουν ένα εχθρικό περιβάλλον για τα αναπνευστικά παθογόνα, εμποδίζοντας τον ιό της γρίπης να εγκατασταθεί και να πολλαπλασιαστεί.

Η φυσική αυτή «ασπίδα», σε συνδυασμό με την ανοσολογική μνήμη από προηγούμενες εκθέσεις σε συγγενικά στελέχη, διαμορφώνει τον βαθμό ευαλωτότητας κάθε οργανισμού. Σε αντίθεση με άλλες ιογενείς λοιμώξεις, η γρίπη δεν καταλείπει ισόβια ανοσία καθώς μεταλλάσσεται διαρκώς, όμως η προγενέστερη επαφή με παρόμοιους ιούς μπορεί να προσφέρει μερική προστασία και ηπιότερη κλινική εικόνα.

Το καθολικό εμβόλιο και η εικόνα της φετινής περιόδου

Η οριστική απάντηση στις συνεχείς μεταλλάξεις αναμένεται να δοθεί μέσω της βιοτεχνολογίας. Σύμφωνα με την κ. Γκιούλα, η ανάπτυξη ενός καθολικού (πανγονοτυπικού) αντιγριπικού εμβολίου αποτελεί πλέον έναν απόλυτα ρεαλιστικό στόχο για την επόμενη πενταετία. Το εν λόγω εμβόλιο σχεδιάζεται ώστε να καλύπτει όλους τους τύπους του ιού (τόσο τη γρίπη τύπου Α όσο και τη Β) και να παρέχει προστασία μεγαλύτερης διάρκειας, καταργώντας ενδεχομένως την ανάγκη για ετήσιο επανεμβολιασμό.

Σε ό,τι αφορά την τρέχουσα επιδημιολογική συγκυρία, τα δεδομένα καταγράφουν μια πρώιμη αύξηση της κυκλοφορίας της γρίπης στη χώρα, κυρίως στη Νότια Ελλάδα, με επικράτηση του τύπου Α. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η πρόωρη έναρξη της δραστηριότητας δεν προοιωνίζει κατ’ ανάγκη μια πιο βαριά περίοδο, καθώς η ένταση του επιδημικού κύματος καθορίζεται πρωτίστως από τη λοιμογόνο δύναμη του κυκλοφορούντος στελέχους.