Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν: Ο μοναχικός δημιουργός πίσω από τον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών»

Εκατομμύρια αναγνώστες σε ολόκληρο τον πλανήτη έχουν βυθιστεί στα βάθη της Μέσης Γης, γνωρίζοντας κάθε λεπτομέρεια για τις περιπέτειες των Χόμπιτ, τα ξωτικά και τη γλώσσα των ορκ. Ωστόσο, πίσω από την επική μυθολογία του «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών», του «Χόμπιτ» και του «Σιλμαρίλλιον», η πραγματική προσωπικότητα του ανθρώπου που τα εμπνεύστηκε παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη. Μια νέα, αποκαλυπτική βιογραφία του Βρετανού συγγραφέα Ντέιβιντ Τζ. Τέιλορ με τίτλο «The King Under the Mountain: In Search of J.R.R. Tolkien» (εκδόσεις Constable) επιχειρεί να ρίξει άπλετο φως στη ζωή του κορυφαίου καθηγητή της Οξφόρδης, αναδεικνύοντας ένα παράδοξο: παρότι κοινωνικός και αγαπητός στους ακαδημαϊκούς κύκλους, στον βαθύτερο πυρήνα του ο Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν ήταν ένας βαθιά μοναχικός άνθρωπος.

Ανεξάρτητη έρευνα ενάντια στο πέπλο μυστικοπάθειας

Η αποκρυπτογράφηση της προσωπικότητας του Τόλκιν δεν υπήρξε εύκολη υπόθεση. Το Ίδρυμα Τόλκιν διατηρεί εδώ και δεκαετίες μια παράδοση εξαιρετικής μυστικοπάθειας, αποφεύγοντας να μοιραστεί προσωπικά αρχεία και δίνοντας επίσημη έγκριση μόνο για μία βιογραφία, εκείνη του Χάμφρεϊ Κάρπεντερ το далеко 1977. Ο Τέιλορ, έμπειρος βιογράφος προσωπικοτήτων όπως ο Τζορτζ Όργουελ και ο Ουίλιαμ Θάκερι, επέλεξε συνειδητά να κινηθεί αυτόνομα. Βασίστηκε σε δικές του πηγές και σε μαρτυρίες ανθρώπων που γνώρισαν προσωπικά τον συγγραφέα, με στόχο να τον αποσπάσει από τη σκιά του ίδιου του του μύθου.

Η εικόνα που αναδύεται είναι εκείνη ενός ανθρώπου με ακλόνητη δύναμη θέλησης και σαρωτική αποφασιστικότητα. Η προσωπική του πορεία υπήρξε καθοριστική και για τη σύζυγό του, Ίντιθ, η οποία, όπως επισημαίνει ο βιογράφος, αποδείχθηκε μια λιγότερο κυριαρχική φιγούρα που σταδιακά παραμελήθηκε μέσα στην καθημερινότητα, παρασυρόμενη από το έντονο εκτόπισμα του συζύγου της.

Τα τραύματα του πολέμου, η βαθιά πίστη και η καθημερινότητα

Η ζωή του Τόλκιν σημαδεύτηκε από απώλειες και δοκιμασίες. Γεννημένος στη Νότια Αφρική, ορφάνεψε από πατέρα και μητέρα σε μικρή ηλικία, μεγαλώνοντας υπό την προστασία ενός ρωμαιοκαθολικού ιερέα —γεγονός που σμίλευσε τη βαθιά και αδιαπραγμάτευτη θρησκευτικότητά του. Αργότερα, βίωσε τη φρίκη των χαρακωμάτων στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εμπειρία που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην κοσμοθεωρία του. Παράλληλα με τα ακαδημαϊκά του καθήκοντα στην Οξφόρδη και τη στενή φιλία του με τον Κ. Σ. Λιούις, ο Τόλκιν αφιέρωσε πάνω από δύο δεκαετίες για να ολοκληρώσει το μνημειώδες έργο του, παραμένοντας πάντοτε επιφυλακτικός και καχύποπτος απέναντι στους δημοσιογράφους.

Το βάρος της παγκόσμιας φήμης και η φυγή

Η εκκωφαντική επιτυχία που γνώρισε το έργο του υπήρξε ένα δίκοπο μαχαίρι. Από τη μία πλευρά, η οικονομική άνεση ήταν καλοδεχούμενη, καθώς τη δεκαετία του 1930 είχε παλέψει σκληρά για να εξασφαλίσει τα προς το ζην για τα τέσσερα παιδιά του. Από την άλλη, η φρενίτιδα της δημοσιότητας και η σχεδόν θρησκευτική λατρεία των φανατικών θαυμαστών τού προκαλούσαν έντονη ασφυξία. Μάλιστα, παρότι ο ίδιος ήταν δύσπιστος απέναντι στην κουλτούρα των νέων της δεκαετίας του 1960, το κίνημα Flower Power αγκάλιασε θερμά τη φαντασία του ως σύμβολο απόδρασης από τα καταπιεστικά κοινωνικά δεσμά.

Μη αντέχοντας την πίεση των θαυμαστών και την αδιάκοπη εισβολή στην ιδιωτική του ζωή, ο Τόλκιν πήρε την απόφαση να εγκαταλείψει την Οξφόρδη στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και να αποσυρθεί στη νότια ακτή της Αγγλίας. Εκεί, μακριά από τη βοή της φήμης, επέστρεψε στη μοναχική ελευθερία που πάντοτε αποζητούσε: στη σιωπή του δικού του μυαλού και στις αχανείς εκτάσεις της φαντασίας του.