Πώς βλέπουν οι ξένοι την Ελλάδα: Η διεθνής έκθεση στο Λονδίνο που ανατέμνει την ελληνική ταυτότητα

Τι συμβαίνει όταν η εικόνα μιας χώρας διαμορφώνεται περισσότερο από τις προσδοκίες των ξένων παρά από τη δική της σύγχρονη πραγματικότητα; Το διαχρονικό αυτό ερώτημα τίθεται στο επίκεντρο της έκθεσης σύγχρονης τέχνης «Revisiting: Fernweh ή Νοσταλγία για άγνωστους τόπους», η οποία φιλοξενείται στο Ελληνικό Κέντρο του Λονδίνου. Βασισμένη στη Συλλογή της Ειρήνης Παναγοπούλου και υπό την επιμέλεια της Κατερίνας Χατζή, η έκθεση ταξιδεύει για πρώτη φορά εκτός συνόρων, εξερευνώντας το πώς το εξωτερικό βλέμμα έχει ερμηνεύσει —και συχνά παγιδεύσει— την Ελλάδα ανά τους αιώνες.

Από τον φιλελληνικό ρομαντισμό στον μαζικό τουρισμό

Η αφήγηση της έκθεσης ανοίγει με μια ενδιαφέρουσα αντίθεση που φωτίζει την ιστορική εξέλιξη του δυτικού θαυμασμού. Από τη μία πλευρά, η εικονογραφημένη έκδοση του κόμη ντε Σουαζέλ-Γκουφιέ, «Voyage Pittoresque de la Grèce» (1782-1822), αναδεικνύει τις ειδυλλιακές αναπαραστάσεις που γοήτευσαν την Ευρώπη και τροφοδότησαν το φιλελληνικό κίνημα πριν από την Επανάσταση του 1821. Στον αντίποδα, η ωμή και απομυθοποιητική ματιά του διακεκριμένου φωτογράφου Μάρτιν Παρ, με το έργο «Acropolis, Athens, Greece» (1997), μετατρέπει το ιερό μνημείο σε ένα καταναλωτικό προϊόν της σύγχρονης τουριστικής βιομηχανίας. Το σύμβολο της δημοκρατίας και του δυτικού πολιτισμού παύει να είναι απρόσιτο ιδεώδες και γίνεται φόντο για αναμνηστικές φωτογραφίες.

Κοινωνικές συγκρούσεις και μεταναστευτικό πέρασμα

Η έκθεση δεν περιορίζεται στα γνωστά στερεότυπα του «ήλιου και της θάλασσας». Αντίθετα, διεισδύει στις σκοτεινές και αντιφατικές πτυχές της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας. Μέσα από το έργο «Visions of the World (Greece, Summer 2006)» της καλλιτεχνικής κολεκτίβας Claire Fontaine, η Αθήνα αποτυπώνεται ως πεδίο κοινωνικών αναταραχών, με τις διαδηλώσεις και την περιοχή των Εξαρχείων να λειτουργούν, παραδόξως, ως εναλλακτικός πόλος έλξης για επισκέπτες. Παράλληλα, τα ιστορικά έργα του Βλάση Κανιάρη επαναφέρουν τις εσωτερικές εντάσεις και τις κοινωνικές ρήξεις του τόπου.

Μια ριζικά διαφορετική πρόσληψη της χώρας καταγράφεται στο βίντεο «Mapping Journey #8» της Μπούσρα Χαλίλι. Εκεί, ένας μετανάστης από το Σουδάν περιγράφει τη διαδρομή του προς τη Δύση. Για εκείνον, η Ελλάδα δεν αποτελεί ούτε την κοιτίδα του πολιτισμού ούτε έναν τουριστικό παράδεισο, αλλά έναν ενδιάμεσο, επισφαλή σταθμό στην αγωνιώδη αναζήτηση μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Σε ποιον ανήκει η αφήγηση της ιστορίας;

Το κλείσιμο της έκθεσης αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό καθώς λαμβάνει χώρα στη βρετανική πρωτεύουσα, όπου συνεχίζεται η μακρά συζήτηση για τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Μέσα από έργα του Τόμας Στρουθ, του Καντέρ Ατιά και του Μπράις Μάρντεν, εξετάζεται η σχέση του παρελθόντος με το παρόν και τίθεται επί τάπητος το ζήτημα της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όπως επισημαίνει η επιμελήτρια Κατερίνα Χατζή, η τέχνη δεν διερωτάται μόνο για την υλική κατοχή των αρχαιοτήτων, αλλά θέτει ένα βαθύτερο πολιτικό και υπαρξιακό ερώτημα: ποιος έχει τελικά το δικαίωμα να ορίζει και να αφηγείται την ιστορία ενός έθνους;