Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Σε τεντωμένο σχοινί η Ευρώπη για την ενέργεια – Πώς οι διεργασίες ΗΠΑ και Ρωσίας ανατρέπουν τα δεδομένα

Σε ένα εξαιρετικά ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον συνεδριάζουν στις Βρυξέλλες οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την ατζέντα της Συνόδου Κορυφής να υπερβαίνει κατά πολύ την καθιερωμένη διπλωματική διαχείριση. Στο επίκεντρο των κεκλεισμένων των θυρών συζητήσεων δεν βρίσκεται μόνο η συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής ενίσχυσης της Ουκρανίας, αλλά πρωτίστως οι αναδυόμενες προκλήσεις για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, στον απόηχο των σεναρίων για μια ευρύτερη συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία.

Το γεωπολιτικό σοκ και ο παράγοντας των αμερικανορωσικών ισορροπιών

Οι πληροφορίες και οι αναλύσεις περί παρασκηνιακών διαβουλεύσεων ή πιθανού «mega deal» μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας προκαλούν έντονο εκνευρισμό στα ευρωπαϊκά κέντρα αποφάσεων. Ενώ η Ευρώπη τα τελευταία χρόνια επένδυσε τεράστια κονδύλια και πολιτικό κεφάλαιο για να απεξαρτηθεί από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες –στρεφόμενη μαζικά στο ακριβότερο αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG)–, οποιαδήποτε επαναπροσέγγιση των δύο υπερδυνάμεων απειλεί να αφήσει την Ένωση στρατηγικά και οικονομικά εκτεθειμένη.

Η ευρωπαϊκή διπλωματία βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να βρεθεί στο περιθώριο των εξελίξεων. Εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό νέα ηγεσία επανακαθορίσουν τη στρατηγική τους για την Ανατολική Ευρώπη και τη διεθνή αγορά ενέργειας, οι Ευρωπαίοι εταίροι θα κληθούν να διαχειριστούν μόνοι τους τόσο το βάρος της ουκρανικής ανοικοδόμησης όσο και τη διασφάλιση προσιτών πηγών ενέργειας.

Ενεργειακή ασφάλεια και το στοίχημα της βιομηχανικής επιβίωσης

Η ενεργειακή κρίση δεν αποτελεί απλώς μια υπόθεση τιμών λιανικής για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, αλλά ζήτημα υπαρξιακής σημασίας για τη βαριά βιομηχανία της Γηραιάς Ηπείρου. Το υψηλό κόστος ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου έχει ήδη πλήξει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής έναντι των ΗΠΑ και της Ασίας, τροφοδοτώντας φόβους για αποβιομηχάνιση σε κράτη-μέλη με ισχυρή μεταποίηση, όπως η Γερμανία και η Ιταλία.

Στη Σύνοδο Κορυφής, οι ηγέτες καλούνται να απαντήσουν στο κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί να διατηρηθεί η πίεση προς τη Μόσχα μέσω κυρώσεων, όταν οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται και η ενεργειακή επάρκεια της Ευρώπης για τους επόμενους χειμώνες παραμένει ευάλωτη; Η αναζήτηση νέων εμπορικών συμμαχιών και η επιτάχυνση των διασυνδέσεων αποτελούν μονόδρομο, αλλά απαιτούν χρόνο και συντονισμό που προς το παρόν σπανίζουν.

Η αναζήτηση κοινής γραμμής και η στρατηγική αυτονομία

Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει ο εσωτερικός κατακερματισμός. Ορισμένες χώρες της ανατολικής και βόρειας Ευρώπης επιμένουν σε μια ανυποχώρητη γραμμή πλήρους ρήξης με τη Ρωσία, ανεξαρτήτως κόστους, ενώ άλλες πρωτεύουσες εκφράζουν αυξανόμενη ανησυχία για τη δημοσιονομική κόπωση και τις κοινωνικές αντιδράσεις. Η έννοια της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης δοκιμάζεται στην πράξη όσο ποτέ άλλοτε.

Το τελικό ανακοινωθέν των ηγετών θα αποτελέσει ένδειξη για το αν η Ευρώπη διαθέτει τα αντανακλαστικά να δράσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός παίκτης ή αν θα συνεχίσει να άγεται και να φέρεται από τις στρατηγικές αποφάσεις που λαμβάνονται μακριά από τις Βρυξέλλες.