Θεσσαλονίκη: Το ιστορικό Τέμενος Χαμζά Μπέη επαναλειτουργεί πλήρως αποκατεστημένο ως εστία πολιτισμού

Ένα εμβληματικό τοπόσημο της Θεσσαλονίκης, άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μακραίωνη πολυπολιτισμική ιστορία της πόλης, επιστρέφει στη δημόσια ζωή απαλλαγμένο οριστικά από τις σκαλωσιές δεκαετιών. Το αποκατεστημένο τέμενος Χαμζά Μπέη, ευρύτερα γνωστό στους Θεσσαλονικείς ως «Αλκαζάρ», αποδόθηκε επίσημα στην πόλη από την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ανοίγοντας τις πύλες του ως σύγχρονος χώρος πολιτιστικών δράσεων και εικαστικών εκδηλώσεων.

Το ιστορικό κτήριο, που δεσπόζει στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου ακριβώς δίπλα στον ομώνυμο σταθμό του Μετρό, επανεντάσσεται οργανικά στον αστικό ιστό. Τη διαχείριση και τη λειτουργία του χώρου αναλαμβάνουν από κοινού ο Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMus) και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, εγκαινιάζοντας έναν διαρκή διάλογο μεταξύ της ιστορικής κληρονομιάς και της σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής.

Ένα νέο κεφάλαιο για το ιστορικό μνημείο της Εγνατίας

Κατά την τελετή παράδοσης, η Υπουργός Πολιτισμού υπογράμμισε τη σημασία του έργου για τη φυσιογνωμία του κέντρου της Θεσσαλονίκης. «Τρεις γενιές Θεσσαλονικέων θυμούνται το “Αλκαζάρ” μόνο με σκαλωσιές. Τώρα, βγαίνοντας από τον σταθμό του Μετρό “Βενιζέλου”, οι πολίτες αντικρίζουν το μνημείο αποκατεστημένο και πλήρως προσβάσιμο σε όλους», τόνισε η κυρία Μενδώνη. Παράλληλα, σημείωσε ότι η ολοκλήρωση των παρεμβάσεων στο Χαμζά Μπέη κλείνει έναν πρώτο κύκλο έργων πολιτισμού που υλοποιήθηκαν τα τελευταία 4,5 χρόνια, στοχεύοντας στην αισθητική και λειτουργική αναβάθμιση της συμπρωτεύουσας.

Η αποκατάσταση του μνημείου εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που περιλαμβάνει την ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων, τον φωτισμό των βυζαντινών τειχών και του Λευκού Πύργου, καθώς και την επανάχρηση του ιστορικού εργοστασίου ΦΙΞ στη δυτική είσοδο της πόλης, έργα που πραγματοποιούνται σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση.

Η αρχιτεκτονική σπουδαιότητα του Χαμζά Μπέη

Το τέμενος Χαμζά Μπέη αποτελεί τον παλαιότερο ισλαμικό ευκτήριο οίκο που ανεγέρθηκε στη Θεσσαλονίκη μετά την οθωμανική κατάκτηση του 1430. Ιδρύθηκε το 1467-1468 από τη Χαφσά, θυγατέρα του στρατιωτικού διοικητή Χαμζά Μπέη, αρχικά ως συνοικιακό τέμενος με τετράπλευρη τρουλαία αίθουσα. Στα μέσα του 16ου αιώνα επεκτάθηκε με την προσθήκη περιστώου και μιναρέ, ενώ στα τέλη του ίδιου αιώνα διαμορφώθηκε το μοναδικό τετράπλευρο αίθριο με κιονοστοιχίες, ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο εξαιρετικά σπάνιο για τα μνημεία της βαλκανικής χερσονήσου.

Στη νεότερη ιστορία του, το κτήριο φιλοξένησε εμπορικές χρήσεις και τον δημοφιλή κινηματογράφο «Αλκαζάρ», από τον οποίο διατήρησε τη σύγχρονη ονομασία του. Για την απαιτητική αναστήλωση και συντήρηση των επιμέρους αρχιτεκτονικών και διακοσμητικών στοιχείων συνεργάστηκαν εξειδικευμένα στελέχη των αρμόδιων διευθύνσεων του Υπουργείου Πολιτισμού, διασώζοντας την αυθεντικότητα και την πολυεπίπεδη ιστορική διαστρωμάτωση του συγκροτήματος.

Εγκαίνια με έκθεση για τη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη

Η νέα εποχή του Χαμζά Μπέη εγκαινιάστηκε με τη φωτογραφική έκθεση «Θεσσαλονίκη: Το Αποτύπωμα της Μετάβασης (1960-1980)», με έργα του φωτογράφου Πιτ Μαρίφογλου. Η έκθεση προσφέρει στους επισκέπτες μια σπάνια οπτική καταγραφή της πόλης κατά τη διάρκεια δύο δεκαετιών έντονων κοινωνικών, πολεοδομικών και οικονομικών μετασχηματισμών, εδραιώνοντας από την πρώτη ημέρα τον ρόλο του μνημείου ως ενεργού πυρήνα πολιτισμού και συλλογικής μνήμης.