Παναμάς: Εκτός της «μαύρης λίστας» φορολογικών παραδείσων της ΕΕ – Μια δεκαετία μετά τα Panama Papers

Σχεδόν δέκα χρόνια μετά τον παγκόσμιο σεισμό που προκάλεσαν οι αποκαλύψεις των «Panama Papers», ο Παναμάς βγαίνει και επίσημα από τη «μαύρη λίστα» των φορολογικών παραδείσων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απόφαση ελήφθη από τους υπουργούς Οικονομικών των κρατών μελών της ΕΕ κατά τη διάρκεια της συνόδου τους στο Λουξεμβούργο, σηματοδοτώντας ένα κομβικό σημείο στις προσπάθειες της χώρας της Κεντρικής Αμερικής να ανακτήσει τη διεθνή της αξιοπιστία.

Η απόφαση των «27» και η φορολογική συμμόρφωση

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση των 27 κρατών μελών, η διαγραφή του Παναμά αντικατοπτρίζει μια σαφή και θετική τάση όσον αφορά τη συμμόρφωσή του με τα διεθνή πρότυπα χρηστής φορολογικής διακυβέρνησης. Η χώρα βρισκόταν στον ευρωπαϊκό κατάλογο μη συνεργάσιμων φορολογικών δικαιοδοσιών από το 2020, αντιμετωπίζοντας αυξημένη εποπτεία και τον κίνδυνο σοβαρών κυρώσεων.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένα μέτρα πίεσης για τις χώρες που εντάσσονται στη μαύρη λίστα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται το πάγωμα ευρωπαϊκών κονδυλίων, καθώς και αυστηρότεροι έλεγχοι στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Η σταδιακή υιοθέτηση μηχανισμών ανταλλαγής πληροφοριών και η ενίσχυση της διαφάνειας στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των εταιρειών αποτέλεσαν τα βασικά κριτήρια που οδήγησαν στην έξοδο του Παναμά από το καθεστώς αυστηρής επιτήρησης.

Η κληρονομιά των αποκαλύψεων και το ευρωπαϊκό εργαλείο

Ο ευρωπαϊκός κατάλογος φορολογικών παραδείσων θεσπίστηκε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2017. Αποτέλεσε την άμεση θεσμική απάντηση των Βρυξελλών σε μια σειρά από διεθνή σκάνδαλα διαρροών, με κορυφαία τα «Panama Papers» και τα «LuxLeaks», τα οποία είχαν φέρει στο φως αδιαφανείς διαδρομές κεφαλαίων και περίπλοκες δομές offshore εταιρειών.

Στόχος αυτού του μηχανισμού είναι η καταπολέμηση της εκτεταμένης φοροδιαφυγής, της φοροαποφυγής και των επιθετικών πρακτικών φορολογικού σχεδιασμού τόσο από πολυεθνικούς κολοσσούς όσο και από υπερβολικά πλούσιους ιδιώτες. Μέσα από τακτικές αξιολογήσεις, η ΕΕ επιδιώκει να πιέσει τρίτες χώρες να ευθυγραμμιστούν με τους κανόνες του ΟΟΣΑ για την αυτόματη ανταλλαγή φορολογικών δεδομένων.

Ποιες χώρες παραμένουν στον κατάλογο

Μετά την αφαίρεση του Παναμά, η μαύρη λίστα της Ευρωπαϊκής Ένωσης περιλαμβάνει πλέον οκτώ χώρες και εδάφη που εξακολουθούν να θεωρούνται μη συνεργάσιμα. Πρόκειται για την Αμερικανική Σαμόα, το βρετανικό υπερπόντιο έδαφος της Ανγκουίλα, το αμερικανικό νησί Γκουάμ, το Παλάου, τη Ρωσία, τα Νησιά Τερκς και Κάικος, τις Αμερικανικές Παρθένους Νήσους και το Βανουάτου.

Η ευρωπαϊκή λίστα παραμένει ένα δυναμικό εργαλείο άσκησης διπλωματικής και οικονομικής πίεσης, με τις Βρυξέλλες να υπογραμμίζουν ότι η έξοδος μιας χώρας δεν αποτελεί λευκή επιταγή, αλλά απαιτεί συνεχή δέσμευση για την αποτροπή πρακτικών οικονομικής αδιαφάνειας στο μέλλον.