Μελέτη: Η ανοικοδόμηση σε επικίνδυνες ζώνες πολλαπλασιάζει τις καταστροφικές πλημμύρες στην Ευρώπη

Το μέγεθος μιας καταστροφής από έντονα καιρικά φαινόμενα δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την ένταση και τον όγκο της βροχόπτωσης, αλλά συνδέεται άρρηκτα με τον τρόπο με τον οποίο οι ανθρώπινες κοινωνίες σχεδιάζουν και δομούν τον χώρο. Σε αυτό το κρίσιμο συμπέρασμα καταλήγει νέα πανευρωπαϊκή επιστημονική μελέτη, στην οποία συμμετείχαν ο Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), Αναστάσιος Στάμου, και ο Επίκουρος Καθηγητής Ακραίων Φαινομένων και Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μιχάλης Διακάκης.

Χωροταξικός σχεδιασμός: Το χρόνιο έλλειμμα απέναντι στις ζώνες κινδύνου

Η έρευνα ανέλυσε μεγάλα πλημμυρικά γεγονότα που εκδηλώθηκαν στην Ευρώπη από το 2007 έως το 2025, συμπεριλαμβανομένων φαινομένων στην Ελλάδα (όπως η κακοκαιρία «Ντάνιελ»), τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ιταλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Όπως εξηγεί ο κ. Διακάκης στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ), οι σοβαρές επιπτώσεις σε ανθρώπινες ζωές, περιουσίες και υποδομές δεν οφείλονται μόνο στην κλιματική ένταση, αλλά στο γεγονός ότι οι σύγχρονες πόλεις επεκτείνονται αγνοώντας σε μεγάλο βαθμό τις οριοθετημένες ζώνες πλημμυρικού κινδύνου.

«Σε όλη την Ευρώπη οι πόλεις έχουν σχεδιαστεί χωρίς να λαμβάνουν ιδιαίτερα υπόψη πού είναι οι ζώνες κινδύνου πλημμύρας», επισημαίνει ο καθηγητής, προσθέτοντας ότι η διαχείριση της ανάκαμψης μετά από μια καταστροφή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Μια κοινωνία που επικαιροποιεί το θεσμικό και οικοδομικό της πλαίσιο, ενισχύοντας τα μέτρα ετοιμότητας, αποδεικνύεται σαφώς πιο ανθεκτική, σε αντίθεση με περιπτώσεις όπου η ανοικοδόμηση συνεχίζεται με παρωχημένες πρακτικές.

Ελλείψεις στην έγκαιρη προειδοποίηση και ανάγκη εκπαίδευσης

Η μελέτη αναδεικνύει πέντε κεντρικά ζητήματα: την αυξανόμενη συχνότητα αιφνίδιων αστικών πλημμυρών, τις επιπτώσεις της ανεπαρκούς απορροής υδάτων λόγω υπερβολικής τσιμεντοποίησης, τη μεταβολή των κλιματικών παραμέτρων, τις διαφοροποιήσεις στην αποτελεσματικότητα αντιμετώπισης σε τοπικό επίπεδο, καθώς και τις αδυναμίες στη διάδοση των προειδοποιητικών μηνυμάτων.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στους μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης. Σύμφωνα με τα πορίσματα, ακόμη και σε χώρες που επενδύουν σημαντικά στην πρόληψη, τα μηνύματα κινδύνου συχνά δεν φτάνουν έγκαιρα στους πολίτες ή δεν γίνονται αντιληπτά στην πραγματική τους διάσταση, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για ουσιαστική εκπαίδευση του πληθυσμού στη διαχείριση τέτοιων κρίσεων.

Επέκταση φαινομένων εκτός των παραδοσιακών ορίων

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά ευρήματα είναι ότι τα πρόσφατα πλημμυρικά φαινόμενα έπληξαν περιοχές που εκτείνονται πέρα από τις ιστορικά γνωστές ζώνες υψηλού κινδύνου. Ενώ η παρέμβαση σε πυκνοδομημένα αστικά περιβάλλοντα παρουσιάζει μεγάλες δυσκολίες, η συνεχιζόμενη οικιστική ανάπτυξη κοντά ή μέσα σε επικίνδυνες περιοχές μεγεθύνει το πρόβλημα, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για ριζική αναθεώρηση της πολιτικής προστασίας και του πολεοδομικού σχεδιασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.