Η κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας: Οι κοινές προκλήσεις, οι αποκλίσεις και το ελληνικό παράδοξο

Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία διέρχεται μία από τις πιο κρίσιμες καμπές της σύγχρονης ιστορίας της. Τα άλλοτε πανίσχυρα κόμματα της Κεντροαριστεράς, που διαμόρφωσαν το μεταπολεμικό κοινωνικό κράτος στην Ευρώπη, βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπα με τον κατακερματισμό, την εκλογική στασιμότητα και τη δύσκολη αναζήτηση μιας νέας κοινωνικής πλειοψηφίας. Παρότι το φαινόμενο εμφανίζει κοινά χαρακτηριστικά σε όλη την ήπειρο, οι εθνικές διαδρομές αποκαλύπτουν σημαντικές αποκλίσεις, με την ελληνική περίπτωση να διατηρεί τις δικές της ιδιαιτερότητες.

Η ευρωπαϊκή εικόνα: Αντοχές στον Βορρά, καθίζηση στον γαλλογερμανικό άξονα

Στη Σκανδιναβία, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα καταφέρνουν να διατηρούν τα ηνία, έστω και με απώλειες. Στη Σουηδία, οι Σοσιαλδημοκράτες παραμένουν πρώτη δύναμη με 28%, εξασφαλίζοντας οριακή πλειοψηφία για το κεντροαριστερό μπλοκ. Στη Δανία, το κυβερνών Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (21,8%) προσαρμόστηκε υιοθετώντας αυστηρότερη γραμμή στο μεταναστευτικό παράλληλα με την προστασία του κοινωνικού κράτους. Στον ευρωπαϊκό Νότο, η Ισπανία αποτελεί τη βασική εξαίρεση κυβερνητικής αντοχής, με το PSOE να συγκεντρώνει περίπου 27,6%, αν και δέχεται ισχυρή πίεση από τη Δεξιά και την Ακροδεξιά.

Στον αντίποδα, ο ιστορικός πυρήνας της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς δοκιμάζεται σκληρά. Στη Γερμανία, το SPD βιώνει βαθιά κρίση ταυτότητας, υποχωρώντας δημοσκοπικά στο 12%-13%, έχοντας χάσει την επαφή του με τα παραδοσιακά εργατικά στρώματα. Στη Γαλλία, το άλλοτε κραταιό Σοσιαλιστικό Κόμμα παραμένει καθηλωμένο σε μονοψήφια ποσοστά, έχοντας συνθλιβεί ανάμεσα στο κέντρο του Εμανουέλ Μακρόν και τη ριζοσπαστική αριστερά του Ζαν-Λικ Μελανσόν, την ώρα που ανεξάρτητες φωνές του χώρου, όπως ο Ραφαέλ Γκλουκσμάν, επιχειρούν να καλύψουν το κενό.

Κοινωνική εκπροσώπηση και κυβερνητική χρησιμότητα

Οι αποκλίσεις αυτές καταδεικνύουν ότι η ανθεκτικότητα των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων κρίνεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την κοινωνική εκπροσώπηση, την προσαρμοστικότητα στις νέες συνθήκες και την πειστική αίσθηση κυβερνητικής χρησιμότητας. Όπου τα κόμματα απώλεσαν τον δεσμό τους με τις παραγωγικές τάξεις ή δεν κατάφεραν να δώσουν απαντήσεις στα ζητήματα ασφάλειας και εισοδήματος, η πτώση υπήρξε ραγδαία, αφήνοντας χώρο στην αποχή ή στην ενίσχυση ακραίων δυνάμεων.

Το ελληνικό παράδοξο και το στοίχημα του ΠΑΣΟΚ

Στην Ελλάδα, το ΠΑΣΟΚ και η ηγεσία του υπό τον Νίκο Ανδρουλάκη επιδιώκουν να εδραιώσουν τη θέση τους εντός της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατικής οικογένειας. Εντούτοις, οι ρίζες της εγχώριας κρίσης του χώρου διαφέρουν. Η Ελλάδα δεν διέθετε ποτέ τη βαριά βιομηχανική βάση της Κεντρικής Ευρώπης, με αποτέλεσμα οι απώλειες του ΠΑΣΟΚ να μην αφορούν πρωτίστως τη μετακίνηση βιομηχανικών εργατών προς την Ακροδεξιά, αλλά τη διάρρηξη των διαταξικών δεσμών με τη μεσαία τάξη κατά τη δεκαετία της οικονομικής κρίσης.

Το κρίσιμο ζητούμενο για τη Χαριλάου Τρικούπη στην πορεία προς τις κάλπες είναι η μετατροπή της κυβερνητικής φθοράς και του κατακερματισμού του ΣΥΡΙΖΑ σε μια συμπαγή, πλειοψηφική κοινωνική βάση. Παρά την έντονη κοινοβουλευτική παρουσία, το κόμμα καλείται να ξεπεράσει τον σκεπτικισμό των μετριοπαθών κεντρώων ψηφοφόρων και να πείσει ότι συνιστά μια αξιόπιστη, εναλλακτική πρόταση εξουσίας απέναντι στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη.