Ευρωπαϊκό «φρένο» στα social media για ανηλίκους: Τα όρια ηλικίας, η επαλήθευση και οι αντιδράσεις

Σε μια κομβική πρωτοβουλία για την αναδιαμόρφωση του ψηφιακού τοπίου προχωρά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την πρόεδρο Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ετοιμάζεται να ανακοινώσει ένα συνεκτικό σχέδιο για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών στα social media. Στόχος των Βρυξελλών είναι η ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο Διαδίκτυο και η αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με την ψυχική υγεία και τον ψηφιακό εθισμό.

Τα σενάρια για τα όρια ηλικίας και οι πιέσεις των κρατών-μελών

Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων βρίσκεται ο καθορισμός ενός σαφούς ηλικιακού ορίου. Στο τραπέζι έχουν τεθεί προτάσεις για περιορισμό της πρόσβασης σε παιδιά κάτω των 13 ετών –όπως εισηγείται επιτροπή ειδικών– αλλά και αυστηρότερες ρυθμίσεις, με τη Γαλλία να υποστηρίζει το όριο των 15 ετών.

Η κινητοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακολουθεί πιέσεις μηνών από κράτη-μέλη, ανάμεσα στα οποία η Ελλάδα και η Δανία. Παράλληλα, καταλυτικό ρόλο διαδραμάτισε η απόφαση της Αυστραλίας να εφαρμόσει από τα τέλη του 2025 ένα από τα πιο αυστηρά ρυθμιστικά πλαίσια παγκοσμίως, απαγορεύοντας πλήρως τη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε ανηλίκους.

Ο μηχανισμός επαλήθευσης και η τεχνολογία «zero-knowledge proof»

Για να διασφαλιστεί ότι οι ανήλικοι δεν θα παρακάμπτουν τις απαγορεύσεις με ψευδή στοιχεία, το ευρωπαϊκό σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος επαλήθευσης ηλικίας. Οι πολίτες θα μπορούν να πιστοποιούν την ηλικία τους μέσω ταυτότητας, διαβατηρίου, τραπεζικών ιδρυμάτων ή ακόμη και με φυσική παρουσία.

Απαντώντας στις ανησυχίες για την ιδιωτικότητα, η Κομισιόν διευκρινίζει ότι η πλατφόρμα θα αξιοποιεί την κρυπτογραφική μέθοδο «zero-knowledge proof». Με αυτή την τεχνολογία, εφαρμογές όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook δεν θα λαμβάνουν ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα ή ημερομηνίες γέννησης, παρά μόνο μια απάντηση τύπου «ναι/όχι» σχετικά με το αν ο χρήστης υπερβαίνει το απαιτούμενο όριο. Η χρήση του ευρωπαϊκού εργαλείου δεν θα είναι υποχρεωτική για τις τεχνολογικές εταιρείες, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτουν εξίσου αξιόπιστα εναλλακτικά συστήματα.

Επιφυλάξεις για τα δικαιώματα των παιδιών και τεχνικά κενά

Παρά τις διαβεβαιώσεις, το σχέδιο συναντά ισχυρές αντιδράσεις. Περισσότερες από 130 οργανώσεις προστασίας δικαιωμάτων και ειδικοί ψυχικής υγείας απέστειλαν επιστολή στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ζητώντας να μην επιβληθεί οριζόντια απαγόρευση. Υποστηρίζουν ότι ο αποκλεισμός στερεί από τους εφήβους κρίσιμες πηγές πληροφόρησης και κοινωνικοποίησης.

«Στο επίκεντρο της ρύθμισης πρέπει να βρίσκονται οι πλατφόρμες και όχι η πρόσβαση των παιδιών στην online συμμετοχή», τόνισε ο Κρίστιαν Τσιριγκίρι από το Centre for Democracy and Technology Europe. Ανάλογες ενστάσεις διατύπωσε και η υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων της Εσθονίας, Λίισα-Λι Πακόστα, προκρίνοντας τη βελτίωση των ίδιων των εφαρμογών μέσω του Digital Services Act (DSA).

Την ίδια ώρα, ειδικοί κυβερνοασφάλειας εγείρουν ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα των μέτρων, επικαλούμενοι τη χρήση VPN από τους εφήβους αλλά και ευπάθειες που εντοπίστηκαν στις πρώτες δοκιμές του ευρωπαϊκού μηχανισμού επαλήθευσης.