Τουρκία: Πολιτικός σεισμός από το σκάνδαλο «Fonzi» των 20 δισ. δολαρίων – Παραιτήθηκε ο επικεφαλής της τραπεζικής αρχής

Σε τροχιά βαθιάς πολιτικής και οικονομικής αποσταθεροποίησης εισέρχεται η Τουρκία, καθώς η αποκαλούμενη «κλοπή του αιώνα» λαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Πρόκειται για ένα πρωτοφανές χρηματοοικονομικό σκάνδαλο επενδυτικών κεφαλαίων ύψους 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο έχει εγκλωβίσει σχεδόν μισό εκατομμύριο μικροεπενδυτές. Η υπόθεση έχει αποκτήσει στη δημόσια σφαίρα τον ειρωνικό όρο «Fonzi» —ένα λογοπαίγνιο που συνδέει την τουρκική λέξη «fon» (επενδυτικό κεφάλαιο) με τις διαβόητες πυραμίδες του Τσαρλς Πόντσι. Οι εξελίξεις κλιμακώνονται ραγδαία, αγγίζοντας πλέον τον στενό πυρήνα της εξουσίας του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Το τσουνάμι συλλήψεων και η παραίτηση Καβτσίογλου

Το ισχυρότερο πλήγμα στο κύρος του κρατικού μηχανισμού σημειώθηκε με την παραίτηση του επικεφαλής της τραπεζικής εποπτικής αρχής (BDDK), Σαχάπ Καβτσίογλου. Ο κ. Καβτσίογλου ανακοίνωσε μέσω της πλατφόρμας X ότι ζήτησε από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να γίνει δεκτή η αποχώρησή του, επικαλούμενος την ανάγκη προστασίας του θεσμικού κύρους της υπηρεσίας, παρά το γεγονός ότι ο ίδιος δηλώνει αθώος και αρνείται οποιαδήποτε ανάμειξη της BDDK στο σκάνδαλο.

Η αποχώρησή του, ωστόσο, δεν αποτελεί μεμονωμένο γεγονός. Οι δικαστικές έρευνες έχουν ήδη οδηγήσει στη σύλληψη του αντιπροέδρου της BDDK, του διευθύνοντος συμβούλου του χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης, του πρώην επικεφαλής της Takasbank —του αρμόδιου φορέα εκκαθάρισης συναλλαγών— καθώς και ενός υψηλόβαθμου στελέχους του κυβερνώντος κόμματος AKP. Το πλέγμα των συλλήψεων καταδεικνύει ότι δεν πρόκειται απλώς για μια ιδιωτική απάτη, αλλά για ένα δίκτυο με βαθιές προσβάσεις στον κρατικό και εποπτικό μηχανισμό.

Πώς στήθηκε η πυραμίδα των 20 δισ. δολαρίων

Το έδαφος για τη γιγάντωση του σχήματος διαμορφώθηκε από τις έντονες πληθωριστικές πιέσεις στην τουρκική οικονομία. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες αναζήτησαν διέξοδο προστασίας των αποταμιεύσεών τους σε εγχώρια επενδυτικά κεφάλαια, τα οποία παρουσίαζαν εξωπραγματικές αποδόσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο όμιλος Tera Group, που ίδρυσε το 2005 ο Εμρέ Τεζμέν. Ενδεικτικά, το βασικό κεφάλαιο TLY της εταιρείας εμφάνιζε απόδοση 4.233% μέσα στο 2025, σε μια περίοδο όπου ο γενικός χρηματιστηριακός δείκτης είχε σημειώσει άνοδο μόλις 13%.

Το καθοριστικό στοιχείο που παραπλάνησε τους επενδυτές ήταν ο θεσμικός μανδύας. Όπως δήλωσε στους Financial Times ο Αλιτζάν Μορνταλγκά, ο οποίος τοποθέτησε περίπου 120.000 δολάρια, η εμπιστοσύνη πήγαζε από το γεγονός ότι επρόκειτο για προϊόντα υπό κρατική εποπτεία. «Δεν νομίζω ότι κανείς φανταζόταν πως θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο μηχανισμός «pump and dump» και η κατάρρευση

Οι έρευνες των τουρκικών αρχών φανερώνουν έναν μηχανισμό χειραγώγησης τύπου «pump and dump». Συγκεκριμένα κεφάλαια αγόραζαν μαζικά μετοχές διασυνδεδεμένων εταιρειών —όπως της ναυπηγικής εταιρείας Özata Denizcilik— περιορίζοντας τη διασπορά τους και εκτοξεύοντας τεχνητά τις τιμές. Η άνοδος αυτή αύξανε λογιστικά την αξία του κεφαλαίου, προσελκύοντας νέους πελάτες, οι εισροές των οποίων τροφοδοτούσαν εκ νέου τον κύκλο.

Όταν οι πρώτοι επενδυτές επιχείρησαν να ρευστοποιήσουν και να αποσύρουν τα κεφάλαιά τους, η πλασματική ρευστότητα εξαφανίστηκε και το σύστημα κατέρρευσε. Με τον Τούρκο υπουργό Δικαιοσύνης να κάνει πλέον ανοιχτά λόγο για σχήμα που προσιδιάζει σε πυραμίδα Πόντσι, το σκάνδαλο απειλεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά στην αξιοπιστία των τουρκικών εποπτικών αρχών και του εγχώριου τραπεζικού συστήματος.