Γκαλαπάγκος: Πώς η γιγάντια χελώνα Ντιέγκο έσωσε το είδος της αποκτώντας 800 απογόνους

Μία από τις πιο εμβληματικές και επιτυχημένες ιστορίες διάσωσης στην ιστορία της βιολογίας διατήρησης εκτυλίχθηκε στα νησιά Γκαλαπάγκος. Πρωταγωνιστής είναι ο Ντιέγκο, μια γιγάντια χελώνα του είδους Chelonoidis hoodensis, η οποία κατάφερε να αποκτήσει περισσότερους από 800 απογόνους, απομακρύνοντας οριστικά το είδος της από το φάσμα της εξαφάνισης.

Από το χείλος του αφανισμού στο πρόγραμμα της Σάντα Κρουζ

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, η εικόνα στο νησί Εσπανιόλα ήταν αποκαρδιωτική. Οι περιβαλλοντολόγοι εντόπισαν μόλις 15 επιζώσες γιγάντιες χελώνες —δώδεκα θηλυκές και τρεις αρσενικές. Επί δεκαετίες, οι φαλαινοθήρες και οι ναυτικοί αποδεκάτιζαν τον πληθυσμό για τροφή, ενώ οι κατσίκες που εισήχθησαν στο οικοσύστημα κατέστρεψαν την τοπική χλωρίδα. Ο διασκορπισμός των ελάχιστων επιζώντων σε έναν κατεστραμμένο οικότοπο είχε οδηγήσει σε πλήρη παύση της φυσικής αναπαραγωγής.

Μπροστά στον άμεσο κίνδυνο αφανισμού, οι υπεύθυνοι του εθνικού πάρκου αποφάσισαν τη μεταφορά όλων των χελωνών σε μια ελεγχόμενη μονάδα αναπαραγωγής στο νησί Σάντα Κρουζ. Η κίνηση αυτή σηματοδότησε την έναρξη ενός εντατικού προγράμματος ανάκαμψης, διάρκειας 55 ετών, με στόχο τη διάσωση του μοναδικού αυτού ερπετού.

Ο καθοριστικός ρόλος του Ντιέγκο και η συλλογική προσπάθεια

Η κρίσιμη καμπή για το πρόγραμμα σημειώθηκε το 1977 με την ένταξη του Ντιέγκο. Η συγκεκριμένη χελώνα είχε απομακρυνθεί από την Εσπανιόλα στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και πέρασε σχεδόν 40 χρόνια στον ζωολογικό κήπο του Σαν Ντιέγκο, προτού κανονιστεί η επιστροφή της στα Γκαλαπάγκος. Χάρη στην εξαιρετική αναπαραγωγική του δραστηριότητα, ο Ντιέγκο έγινε γρήγορα το επίκεντρο του προγράμματος. Σύμφωνα με στοιχεία της οργάνωσης Galápagos Conservancy, πιστώνεται με περίπου 800 απογόνους, συμβάλλοντας στο 40% του συνόλου των χελωνών που εκτράφηκαν σε αιχμαλωσία.

Ωστόσο, επιστημονικές έρευνες απέδειξαν ότι η επιτυχία ήταν συλλογική υπόθεση. Μελέτη που δημοσιεύτηκε από τον γενετιστή Μισέλ Μιλίνκοβιτς το 2004 στο περιοδικό Proceedings of the Royal Society B, κατέδειξε ότι ένα άλλο αρσενικό, με την ονομασία E5, είχε εξίσου καθοριστική συνεισφορά στη γενετική δεξαμενή, διασφαλίζοντας την απαραίτητη ποικιλομορφία για την επιβίωση του είδους.

Οικολογική αποκατάσταση και η ιστορική επιστροφή στην Εσπανιόλα

Η αναπαραγωγή σε προστατευμένο περιβάλλον δεν ήταν αρκετή χωρίς την αποκατάσταση του φυσικού ενδιαιτήματος. Το 1978 ολοκληρώθηκε η πλήρης εξάλειψη των άγριων κατσικών από την Εσπανιόλα, επιτρέποντας στους γηγενείς κάκτους Opuntia και την ενδημική βλάστηση να ανακάμψουν πλήρως. Με το πέρασμα των ετών, οι απελευθερωμένες χελώνες άρχισαν να αναπαράγονται αυτόνομα στη φύση, με τα νεογνά που γεννήθηκαν στο νησί να αυξάνονται σταθερά.

Στις 15 Ιουνίου 2020, το πρόγραμμα αναπαραγωγής ολοκληρώθηκε επίσημα και με απόλυτη επιτυχία. Ο Ντιέγκο και τα υπόλοιπα 14 αρχικά ιδρυτικά μέλη, αφού εξετάστηκαν ιατρικά και εξοπλίστηκαν με πομπούς GPS και μικροτσίπ, απελευθερώθηκαν στην περιοχή Λας Τούνας της Εσπανιόλα. Σήμερα, «συνταξιούχος» πλέον στο φυσικό του σπίτι, ο Ντιέγκο απολαμβάνει την ελευθερία του πλαισιωμένος από περισσότερους από 2.300 απογόνους, έχοντας υπογράψει ένα από τα μεγαλύτερα περιβαλλοντικά επιτεύγματα του πλανήτη.