Νέα εποχή για την ελληνική γλώσσα: Το αναθεωρημένο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας Αθηνών από το «βάιμπερ» έως το «κρυπτονόμισμα»

Μια ουσιαστική και ριζικά ανανεωμένη αποτύπωση της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας φέρνει στο φως η δεύτερη έκδοση του «Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας» της Ακαδημίας Αθηνών. Δέκα χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία, το μνημειώδες αυτό έργο υπό τον συντονισμό του ακαδημαϊκού και ομότιμου καθηγητή Γλωσσολογίας του ΕΚΠΑ, Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, καταγράφει τον ζωντανό και διαρκώς εξελισσόμενο χαρακτήρα της γλώσσας, απαλλαγμένο από αναχρονιστικές ιδεοληψίες και άκαμπτους κανόνες.

Από το «βάιμπερ» στο «κρυπτονόμισμα»: Ο καθρέφτης των σύγχρονων αλλαγών

Εκτεινόμενο σε δύο καλαίσθητους τόμους 2.157 σελίδων από τις εκδόσεις Gutenberg, το αναθεωρημένο λεξικό περιλαμβάνει 75.500 λήμματα, εκ των οποίων περισσότερα από 500 εμφανίζονται για πρώτη φορά. Όροι της καθημερινότητας και των νέων τεχνολογιών, όπως «κρυπτονόμισμα», «βάιμπερ», «αντιεμβολιαστής», «μικροπλαστικά», «υπερτουρισμός» και «κορονοϊός», αποκτούν πλέον επίσημη θέση στη λεξικογραφική καταγραφή, αντικατοπτρίζοντας τις βαθιές κοινωνικές και περιβαλλοντικές μετατοπίσεις των τελευταίων ετών.

Παράλληλα, το έργο προχωρά σε καίριους εννοιολογικούς επαναπροσδιορισμούς. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της «γυναικοκτονίας», η οποία ορίζεται με επιστημονική σαφήνεια ως η δολοφονία γυναικών ή κοριτσιών ακριβώς λόγω του φύλου τους, κυρίως ως αποτέλεσμα έμφυλης βίας. Ταυτόχρονα, έννοιες όπως το «κρυολόγημα» αποσυνδέονται από τις παραδοσιακές αντιλήψεις περί χαμηλής θερμοκρασίας και αποδίδονται με ιατρική ακρίβεια ως ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος.

Γλωσσικές καινοτομίες και απενοχοποίηση της καθημερινής χρήσης

Όπως επεσήμανε ο δημιουργός του, οι σύγχρονοι λεξικογράφοι λειτουργούν πρωτίστως ως ερμηνευτές πραγματικών δεδομένων και όχι ως από καθέδρας ρυθμιστές. Το λεξικό εισάγει συνολικά 17 καινοτομίες, αποκαθιστώντας τη φυσική χρήση εκφράσεων που για χρόνια βρίσκονταν στο στόχαστρο σχολαστικών απαγορεύσεων.

Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η αποκατάσταση των λεγόμενων απολεξικοποιημένων ρημάτων, όπως το «κάνω». Η φυσική έκφραση «κάνω μπάνιο» αναγνωρίζεται πλήρως έναντι άκαμπτων εναλλακτικών, με το σχετικό λήμμα να αριθμεί πλέον 220 υποπεριπτώσεις. Επιπλέον, το λεξικό αναγνωρίζει τη διπλή ορθογραφία και αποδέχεται συντακτικές παραλλαγές με βαθιές ιστορικές ρίζες, εξηγώντας ότι τόσο το «όλοι όσοι» όσο και το «όλους όσους» είναι αποδεκτά, καθώς το δεύτερο αποτελεί γνωστό φαινόμενο έλξης του αναφορικού ήδη από την αρχαιότητα.

Ψηφιακό άλμα και δωρεάν πρόσβαση για την κοινωνία

Η νέα έκδοση εντάσσεται στη στρατηγική εξωστρέφειας της Ακαδημίας Αθηνών ενόψει της συμπλήρωσης 100 ετών από την ίδρυσή της, όπως σημείωσε ο πρόεδρος του ιδρύματος, Νικηφόρος Διαμαντούρος. Η πρόσβαση στον γλωσσικό αυτό πλούτο είναι άμεση και δημοκρατική: το λεξικό διατίθεται ήδη ελεύθερα στην ηλεκτρονική διεύθυνση christikolexiko.academyofathens.gr, ενώ σύντομα αναμένεται η διάθεση ειδικής εφαρμογής για κινητά τηλέφωνα.

Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα της Ακαδημίας και πρόεδρο του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας, Αντώνιο Ρεγκάκο, η επικείμενη ένταξη του έργου στην ψηφιακή παρακαταθήκη του Κέντρου –δίπλα σε κορυφαία έργα όπως αυτά των Κριαρά και Μοντανάρι– επισφραγίζει τη διαχρονική συνέχεια της ελληνικής γλώσσας από τον Όμηρο μέχρι τον σύγχρονο ψηφιακό κόσμο.