Πάτρικ Στιούαρτ: Η μάχη με τη νόσο Αλτσχάιμερ και την άνοια με σωμάτια Lewy – Πώς συνδέονται οι δύο παθήσεις

Παγκόσμια συγκίνηση προκάλεσε η είδηση του θανάτου του σπουδαίου Βρετανού ηθοποιού σερ Πάτρικ Στιούαρτ σε ηλικία 86 ετών. Ο εμβληματικός πρωταγωνιστής των σειρών Star Trek και των ταινιών X-Men έφυγε από τη ζωή έπειτα από ένα «σύντομο και οδυνηρό ταξίδι με τη νόσο Αλτσχάιμερ και την άνοια με σωμάτια Lewy», όπως ανακοινώθηκε επίσημα μέσα από τον λογαριασμό του στο Instagram.

Η ταυτόχρονη διάγνωση του αγαπημένου ηθοποιού με δύο σοβαρές νευροεκφυλιστικές παθήσεις φέρνει στο προσκήνιο τη σύνθετη φύση των ανοϊκών συνδρόμων, εγείροντας ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο εκδηλώνονται, διαφέρουν και τελικά αλληλεπιδρούν στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαφορές στους παθολογικούς μηχανισμούς και τα πρώτα συμπτώματα

Αν και συχνά συγχέονται λόγω της κοινής τους επίδρασης στις νοητικές και σωματικές λειτουργίες, η νόσος Αλτσχάιμερ και η άνοια με σωμάτια Lewy αποτελούν δύο ξεχωριστές οντότητες με διαφορετικές βιολογικές βάσεις. Η άνοια με σωμάτια Lewy αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη μορφή άνοιας μετά το Αλτσχάιμερ και οφείλεται στην ανώμαλη συσσώρευση της πρωτεΐνης α-συνουκλεΐνης. Οι συσσωρεύσεις αυτές –γνωστές ως σωμάτια Lewy– αλλοιώνουν τη χημεία του εγκεφάλου και επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τη διάθεση και την κινητικότητα του ασθενούς. Αντίθετα, η νόσος Αλτσχάιμερ προκαλείται κυρίως από τη συσσώρευση πλακών βήτα-αμυλοειδούς και δεματίων της πρωτεΐνης ταυ.

Σε κλινικό επίπεδο, η νόσος Αλτσχάιμερ ξεκινά συνήθως με έκπτωση της πρόσφατης μνήμης. Στην άνοια με σωμάτια Lewy, ωστόσο, η απώλεια μνήμης είναι σπάνια στα πρώτα στάδια. Αντιθέτως, οι ασθενείς εμφανίζουν από νωρίς έντονες, ρεαλιστικές οπτικές παραισθήσεις, βλέποντας πρόσωπα, παιδιά ή ζώα που δεν υπάρχουν, συχνά με επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Ένα ακόμη βασικό διαγνωστικό στοιχείο είναι η έντονη διακύμανση της νοητικής κατάστασης μέσα στην ίδια την ημέρα: ένας ασθενής μπορεί να συνομιλεί με απόλυτη διαύγεια το πρωί και λίγες ώρες αργότερα να παρουσιάζει έντονη σύγχυση, διαφοροποίηση που σπάνια παρατηρείται με τέτοια ένταση στο Αλτσχάιμερ.

Το φαινόμενο της μικτής άνοιας και η πρόγνωση

Όταν ένας ασθενής πάσχει ταυτόχρονα και από τις δύο παθήσεις, πρόκειται για μία μορφή «μικτής άνοιας». Στον εγκέφαλο συνυπάρχουν οι πρωτεϊνικές αλλοιώσεις τόσο του Αλτσχάιμερ όσο και των σωματίων Lewy, γεγονός που δημιουργεί ένα εξαιρετικά σύνθετο κλινικό τοπίο. Τα συμπτώματα μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται, περιλαμβάνοντας σοβαρή απώλεια μνήμης, κινητικές δυσκολίες παρόμοιες με αυτές του Πάρκινσον, παραισθήσεις και απότομες μεταπτώσεις της διάθεσης.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει οριστική θεραπεία για καμία από τις δύο παθήσεις, με τις υπάρχουσες φαρμακευτικές αγωγές να περιορίζονται στην προσωρινή ανακούφιση ορισμένων συμπτωμάτων. Ωστόσο, η άνοια με σωμάτια Lewy συνοδεύεται συνήθως από πιο επιθετική πορεία και φτωχότερη πρόγνωση, με το μέσο προσδόκιμο επιβίωσης να κυμαίνεται μεταξύ πέντε και οκτώ ετών από τη στιγμή της διάγνωσης.