Αντιφλεγμονώδη φάρμακα: Πώς οι αναστολείς JAK μπορούν να αποδυναμώσουν την άμυνα απέναντι στους ιούς

Μια απρόσμενη και δυνητικά κρίσιμη παρενέργεια μιας ευρέως διαδεδομένης κατηγορίας αντιφλεγμονωδών φαρμάκων φέρνει στο φως νέα επιστημονική μελέτη ερευνητών από το Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας (NTNU). Σύμφωνα με τα ευρήματα που δημοσιεύθηκαν στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό NAR Molecular Medicine, οι αναστολείς των κινασών Janus (JAK), οι οποίοι χορηγούνται κατά κόρον για την αντιμετώπιση αυτοάνοσων και σοβαρών φλεγμονωδών νοσημάτων, ενδέχεται να αποδυναμώνουν τη φυσική άμυνα του οργανισμού και να διευκολύνουν την εξάπλωση διαφόρων ιών στα κύτταρα.

Ο μηχανισμός πίσω από την καταστολή της αντιιικής άμυνας

Οι αναστολείς JAK αποτελούν πολύτιμα θεραπευτικά εργαλεία για παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, καθώς στοχεύουν στην καταστολή της υπερβολικής ανοσολογικής απόκρισης και της χρόνιας φλεγμονής. Ωστόσο, η ίδια αυτή παρέμβαση φαίνεται πως επιφέρει ένα σημαντικό κόστος για τη συνολική άμυνα του οργανισμού. Όπως δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής και καθηγητής στο NTNU, Ντένις Κάινοφ, διαπιστώθηκε μια απρόσμενη συνέπεια που επιτρέπει στα παθογόνα να εξαπλώνονται ευκολότερα.

Συγκεκριμένα, τα πειράματα κατέδειξαν ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα μειώνουν τη δραστηριότητα γονιδίων που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο σε βασικά μονοπάτια ανοσολογικής σηματοδότησης. Πρόκειται για τον κρίσιμο μηχανισμό που ειδοποιεί και συντονίζει τα υγιή κύτταρα ώστε να αμυνθούν απέναντι σε ιογενείς προσβολές. Όταν η λειτουργία αυτή αδρανοποιείται, η φυσική ασπίδα καταρρέει, επιτρέποντας στους ιούς να εισχωρούν βαθύτερα στους ιστούς και να πολλαπλασιάζονται ταχύτερα.

Ποιοι ιοί επηρεάζονται και τι έδειξαν τα πειράματα σε ιστούς

Για να εξετάσουν το εύρος του φαινομένου, οι επιστήμονες συνδύασαν προηγμένες τεχνικές ιολογίας και γονιδιακής έκφρασης με τη χρήση οργανοειδών — μικροσκοπικών εργαστηριακών μοντέλων ανθρώπινων ιστών. Οι δοκιμές πραγματοποιήθηκαν σε κύτταρα από τους πνεύμονες, τα μάτια και τον εγκέφαλο, επιτρέποντας την αξιολόγηση της φαρμακευτικής επίδρασης σε διαφορετικά όργανα του σώματος.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η καταστολή της άμυνας αφορά μια ευρεία γκάμα ιών. Ανάμεσα στα παθογόνα που φαίνεται να εκμεταλλεύονται τη δράση των αναστολέων JAK συγκαταλέγονται ο ιός της γρίπης Α, ο SARS-CoV-2 που προκαλεί τη νόσο COVID-19, διάφοροι αδενοϊοί, καθώς και ο ιός του πυρετού της κοιλάδας Rift.

Ιατρική αξιολόγηση χωρίς αυθαίρετη διακοπή της θεραπείας

Τα νέα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν έναν υπαρκτό κίνδυνο, ιδίως για ασθενείς που εμφανίζουν ενεργές ή λανθάνουσες λοιμώξεις κατά τη διάρκεια περιόδων επιδημικών εξάρσεων ή αυξημένης εποχικής κυκλοφορίας παθογόνων. Παρόλα αυτά, η ερευνητική κοινότητα τονίζει ρητά ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να οδηγήσουν σε αυθαίρετη διακοπή της θεραπευτικής αγωγής.

Οι αναστολείς JAK παραμένουν εξαιρετικά αποτελεσματικοί και απαραίτητοι για τον έλεγχο επώδυνων χρόνιων ασθενειών. Οποιαδήποτε μεταβολή στη δοσολογία ή στο πλάνο θεραπείας θα πρέπει να πραγματοποιείται αποκλειστικά υπό την καθοδήγηση του θεράποντος ιατρού. Παράλληλα, καθίσταται αναγκαία η διεξαγωγή περαιτέρω κλινικών μελετών, ώστε να καθοριστούν οι ασφαλέστερες συνθήκες χορήγησης των σκευασμάτων αυτών εν μέσω επιδημιών.