Λάζλο Νέμες: «Δεν εξορκίζω το σκοτάδι, το εξερευνώ» – Η επιστροφή του δημιουργού με τον «Αντιστασιακό»

Δέκα χρόνια μετά τον συγκλονιστικό και βραβευμένο με Όσκαρ «Γιο του Σαούλ», ο Ούγγρος σκηνοθέτης Λάζλο Νέμες επιστρέφει στη σκοτεινή περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με τη νέα του κινηματογραφική δουλειά «Μουλέν: Ο αντιστασιακός». Με το βλέμμα του σταθερά στραμμένο στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα, ο διακεκριμένος δημιουργός επιλέγει για ακόμη μία φορά να μην αποστρέψει το βλέμμα από τη φρίκη, αλλά να διερευνήσει τις βαθύτερες ρωγμές της ανθρώπινης συνείδησης.

Η αναμέτρηση του Ζαν Μουλέν με τη βαρβαρότητα της Γκεστάπο

Στη νέα του ταινία, η οποία κάνει πρεμιέρα στις ελληνικές αίθουσες, ο Νέμες καταπιάνεται με τη ζωή του Ζαν Μουλέν, της εμβληματικής μορφής της γαλλικής αντίστασης, τον οποίο ενσαρκώνει ο Ζιλ Λελούς. Αντί ωστόσο να παραδώσει μια συμβατική, αγιογραφική βιογραφία, ο σκηνοθέτης εστιάζει αποκλειστικά στις τελευταίες ημέρες του ήρωα, μετά τη σύλληψή του και την άγρια ανάκρισή του από τον διαβόητο επικεφαλής της Γκεστάπο στη Λυών, Κλάους Μπάρμπι, ρόλο που αναλαμβάνει ο Λαρς Αϊντινγκερ.

«Εξαρχής ο στόχος δεν ήταν να δημιουργήσουμε μια βιογραφία, αλλά να βουτήξουμε σε αυτές τις τελευταίες ημέρες της ύπαρξής του», υπογραμμίζει ο Νέμες. Η αφήγηση μετατρέπεται σε ένα ασφυκτικό ψυχολογικό μπρα ντε φερ ανάμεσα στον ιδεαλισμό ενός καλλιεργημένου ανθρώπου και τον απόλυτο σαδισμό ενός ολοκληρωτικού μηχανισμού, φωτίζοντας το πώς η ανθρώπινη φύση δοκιμάζεται στα ακραία της όρια.

Ιστορική υπευθυνότητα και η αποφυγή του ηδονοβλεπτισμού

Η προσέγγιση του Νέμες απέχει παρασάγγας από τα κλισέ των ιστορικών δραμάτων. Γνωρίζοντας ότι τα ακριβή ιστορικά τεκμήρια για το τι συνέβη στο κελί της Λυών είναι σχεδόν ανύπαρκτα, επιστρατεύει τη μυθοπλασία με απόλυτο σεβασμό στην αλήθεια του πλαισίου. Απορρίπτει συνειδητά τις κινηματογραφικές συμβάσεις –όπως την εύκολη επικοινωνία μεταξύ κρατουμένων– που συχνά ωραιοποιούν τη σκληρότητα των ναζιστικών φυλακών.

Παράλληλα, ο σκηνοθέτης επιλέγει να μην επενδύσει σε μια γραφική απεικόνιση των βασανιστηρίων. Όπως εξηγεί, η πρόκληση ήταν να ενεργοποιηθεί η φαντασία του θεατή χωρίς να καλλιεργηθεί μια ηδονοβλεπτική ματιά απέναντι στη βία. Η ουσία του δράματος παραμένει η αξιοπρέπεια και η εσωτερική δύναμη του ανθρώπου απέναντι στον εκμηδενισμό.

Η κυκλικότητα της ανθρώπινης αυτοκαταστροφής

Για τον Λάζλο Νέμες, η επιμονή στο ιστορικό παρελθόν δεν αποτελεί φυγή, αλλά εργαλείο κατανόησης του παρόντος. Η γαλλική εμπειρία της Κατοχής –όπου συνυπήρξαν η ηρωική αντίσταση και η επαίσχυντη συνεργασία– λειτουργεί ως καθρέφτης των αντιφάσεων του πολιτισμένου κόσμου.

«Πιστεύω ότι κάποια πράγματα, όπως η τάση μας προς την αυτοκαταστροφή, κάνουν κύκλους στην ανθρώπινη Ιστορία», σημειώνει. Από τον «Γιο του Σαούλ» και τη «Δύση ηλίου» μέχρι τον «Αντιστασιακό», ο κινηματογράφος του Νέμες παραμένει μια θαρραλέα κατάδυση στο ψυχικό σκοτάδι. Δεν επιχειρεί να το εξορκίσει με εύκολες απαντήσεις, αλλά να το εξερευνήσει, υπενθυμίζοντας ότι η γραμμή που χωρίζει τον πολιτισμό από τη βαρβαρότητα παραμένει πάντοτε επικίνδυνα λεπτή.