12 Οκτωβρίου 1862: Το χρονικό της έξωσης του Όθωνα και το τέλος μιας ταραγμένης βασιλείας

Η 12η Οκτωβρίου του 1862 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στη νεότερη ελληνική ιστορία. Εκείνη την ημέρα σφραγίστηκε οριστικά το τέλος της σχεδόν τριακονταετούς διακυβέρνησης του Όθωνα, καθώς η γενικευμένη λαϊκή αγανάκτηση, η πολιτική απομόνωση και η στρατιωτική εξέγερση οδήγησαν στην έξωση του πρώτου βασιλιά της Ελλάδας. Το τέλος της βασιλείας των Βίττελσμπαχ δεν ήταν ένα μεμονωμένο συμβάν, αλλά το αναπόφευκτο αποτέλεσμα βαθιών κοινωνικών και θεσμικών αντιφάσεων.

Οι ρίζες της λαϊκής δυσαρέσκειας και τα πολιτικά αδιέξοδα

Όταν ο ανήλικος Βαυαρός πρίγκιπας έφτασε στο Ναύπλιο το 1833, έγινε δεκτός με ενθουσιασμό από ένα έθνος εξαντλημένο από τον πολυετή Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Ωστόσο, η περίοδος της Αντιβασιλείας και η μετέπειτα προσωπική εξουσία του Όθωνα δημιούργησαν γρήγορα τριβές. Ο υπέρμετρος συγκεντρωτισμός, η παραγκώνιση των αγωνιστών του 1821 και η αδυναμία επίλυσης του αγροτικού ζητήματος προκάλεσαν ευρεία δυσφορία. Ακόμη και μετά την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 και την παραχώρηση Συντάγματος, το παλάτι συνέχισε να παρεμβαίνει απροκάλυπτα στην πολιτική ζωή, νοθεύοντας τον κοινοβουλευτισμό.

Σε αυτά προστέθηκε η αποτυχία της εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου, η οποία οδήγησε στον ταπεινωτικό ναυτικό αποκλεισμό του Πειραιά από τις αγγλογαλλικές δυνάμεις το 1854. Παράλληλα, το άλυτο ζήτημα της διαδοχής, δεδομένου ότι ο Όθωνας και η βασίλισσα Αμαλία δεν είχαν αποκτήσει απογόνους, καλλιεργούσε διαρκή πολιτική αβεβαιότητα, απομακρύνοντας οριστικά τη νέα γενιά διανοουμένων και στρατιωτικών από τον θρόνο.

Η επαναστατική έκρηξη και η αναχώρηση με τη «Σκύλλα»

Στις αρχές του 1862 το επαναστατικό κλίμα είχε ήδη ωριμάσει. Μετά το ξέσπασμα των Ναυπλιακών τον Φεβρουάριο, ακολούθησαν διαδοχικές εξεγέρσεις στη Σύρο, την Πάτρα και τη Δυτική Ελλάδα. Τον Οκτώβριο, το βασιλικό ζεύγος αναχώρησε για περιοδεία στην Πελοπόννησο σε μια απέλπιδα προσπάθεια να αναθερμάνει τη δημοτικότητά του. Η κίνηση αυτή αποδείχθηκε μοιραία.

Στις 10 Οκτωβρίου κηρύχθηκε επανάσταση στην Αθήνα. Συγκροτήθηκε άμεσα Προσωρινή Κυβέρνηση υπό τους Δημήτριο Βούλγαρη, Κωνσταντίνο Κανάρη και Επαμεινώνδα Δεληγιώργη, η οποία εξέδωσε ψήφισμα αναγγέλλοντας την κατάργηση της βασιλείας του Όθωνα. Όταν το βασιλικό πλοίο «Αμαλία» επέστρεψε στον Πειραιά, οι επαναστάτες απαγόρευσαν την αποβίβαση. Αντιλαμβανόμενος ότι είχε χάσει κάθε λαϊκό και στρατιωτικό έρεισμα, και ακολουθώντας τις υποδείξεις των πρεσβευτών των Μεγάλων Δυνάμεων, ο Όθωνας αποφάσισε να αποφύγει την αιματοχυσία.

Στις 12 Οκτωβρίου 1862, ο Όθωνας και η Αμαλία επιβιβάστηκαν στο βρετανικό πολεμικό πλοίο «Σκύλλα» και εγκατέλειψαν οριστικά την Ελλάδα. Η έξωση του Βαυαρού μονάρχη άνοιξε τον δρόμο για τη θέσπιση του προοδευτικού Συντάγματος του 1864 και την έναρξη μιας νέας πολιτικής περιόδου με τη βασιλεία του Γεωργίου Α΄, θέτοντας τα θεμέλια της βασιλευόμενης δημοκρατίας στη χώρα.