Φωτιές στη Γαλλία: Έλληνας πυρομετεωρολόγος εξηγεί το σπάνιο φαινόμενο pyrocumulonimbus

Οι καταστροφικές πυρκαγιές που έπληξαν πρόσφατα τη Γαλλία έφεραν στο προσκήνιο ένα εξαιρετικά σπάνιο και επικίνδυνο μετεωρολογικό φαινόμενο, το pyrocumulonimbus (pyroCb). Για πρώτη φορά στην ιστορία της, η εθνική ομοσπονδία πυροσβεστών της Γαλλίας κατέγραψε τη δημιουργία ενός τέτοιου γιγαντιαίου καταιγιστικού σύννεφου πάνω από τις φλόγες στην περιοχή της Gironde, όπου περισσότερα από 420 τετραγωνικά χιλιόμετρα δασικής έκτασης έγιναν στάχτη.

Ο Θοδωρής Γιάνναρος, εντεταλμένος ερευνητής και μετεωρολόγος πυρκαγιών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, εξηγεί τη μηχανική πίσω από αυτό το εντυπωσιακό αλλά απειλητικό φαινόμενο. «Φανταστείτε μια φωτιά κατασκήνωσης τόσο μεγάλη και καυτή, ώστε ο καπνός που αναδύεται από αυτήν να μετατρέπεται σε ένα σύννεφο που μοιάζει με καταιγίδα», αναφέρει χαρακτηριστικά. Το pyroCb γεννιέται από την ακραία θερμότητα που παράγει μια δασική πυρκαγιά, σε συνδυασμό με μια ατμόσφαιρα που ευνοεί τις ξηρές καταιγίδες: πολύ ζεστό και ξηρό αέρα κοντά στο έδαφος, σε συνδυασμό με ψυχρότερες και υγρότερες στοιβάδες αέρα στα ανώτερα στρώματα.

Καθώς ο θερμός αέρας, φορτωμένος με καπνό και υγρασία, ανέρχεται ραγδαία, οι υδρατμοί συμπυκνώνονται γύρω από σωματίδια τέφρας. Πάνω από το όριο πάγωσης, σχηματίζονται κρύσταλλοι πάγου των οποίων οι συγκρούσεις προκαλούν ηλεκτρική φόρτιση, δημιουργώντας κεραυνούς χωρίς απαραίτητα να πέφτει βροχή που θα βοηθούσε στην κατάσβεση. Το ίδιο το σύννεφο μετατρέπεται σε ένα ανεξάρτητο μετεωρολογικό σύστημα, το οποίο τροφοδοτεί τη φωτιά με ισχυρούς ανέμους και καθοδικές ριπές, αλλάζοντας απρόβλεπτα την κατεύθυνση των μετώπων και δυσχεραίνοντας δραματικά το έργο των πυροσβεστών.

Μέχρι πρότινος, τα φαινόμενα pyrocumulonimbus αποτελούσαν κυρίως «προνόμιο» της Βόρειας Αμερικής και της Αυστραλίας. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή επαναπροσδιορίζει τα δεδομένα στην Ευρώπη, η οποία θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο από τη δεκαετία του 1980. Οι ολοένα συχνότεροι καύσωνες και η παρατεταμένη ξηρασία μετατρέπουν τα ευρωπαϊκά δάση σε εξαιρετικά εύφλεκτη ύλη, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης ακραίων πυρκαγιές που μπορούν να γεννήσουν τέτοια σύννεφα.

Για την αντιμετώπιση αυτού του κενού στη γνώση και την πρόγνωση, επιστημονικές ομάδες, όπως μέσω του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος ROSETTA, επιχειρούν να κατανοήσουν καλύτερα τη δυναμική των pyroCb. Το βέβαιο είναι ότι τα φαιν αυτά δεν αποτελούν απλώς παρενέργεια μιας πυρκαγιάς, αλλά έναν ενεργό καταλύτη που πολλαπλασιάζει την καταστροφική ισχύ της φύσης.