Το παράδοξο της Ιρλανδίας: Γιατί σε μια οικονομία-πρότυπο οι πολίτες αισθάνονται φτωχοί

Στα χαρτιά, η Ιρλανδία αποτελεί το απόλυτο οικονομικό success story της Ευρώπης. Ενώ ισχυρές δυνάμεις της Ευρωζώνης, όπως η Γερμανία και η Γαλλία, έρχονται αντιμέτωπες με δημοσιονομικά ελλείμματα και στασιμότητα, το Δουβλίνο προβλέπει για το επόμενο έτος δημοσιονομικό πλεόνασμα που αγγίζει τα 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, πίσω από την ευημερία των αριθμών κρύβεται μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: η πλειονότητα των πολιτών βιώνει έντονη ανασφάλεια, αδυνατώντας να αντεπεξέλθει στο εκρηκτικό κόστος διαβίωσης.

Η στεγαστική ασφυξία και η πίεση στις υποδομές

Το χάσμα ανάμεσα στους μακροοικονομικούς δείκτες και την καθημερινότητα αποτυπώνεται έντονα στις δημοσκοπήσεις, όπου το 51% των πολιτών δηλώνει ότι δυσκολεύεται σημαντικά να καλύψει τα βασικά του έξοδα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 24χρονου συμβούλου επιχειρήσεων Σέιμους ΜακΚάν, ο οποίος, παρά τις σπουδές και την καλή του θέση στον χρηματοπιστωτικό τομέα, παραμένει εγκλωβισμένος στο πατρικό του σπίτι, όπως συμβαίνει πλέον με τα δύο τρίτα των νέων στη χώρα.

Η στεγαστική κρίση έχει λάβει διαστάσεις κοινωνικής έκτακτης ανάγκης. Ο αριθμός των αστέγων έχει εκτοξευθεί στο ιστορικό υψηλό των 18.000 ατόμων, την ώρα που ο ρυθμός ανέγερσης νέων κατοικιών υπολείπεται κατά ένα τρίτο των πραγματικών αναγκών. Παράλληλα, οι βασικές δημόσιες υποδομές αδυνατούν να υποστηρίξουν την αύξηση του πληθυσμού, ο οποίος έχει διογκωθεί κατά 10% από το 2020. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο πολίτες βρίσκονται σε λίστες αναμονής στο εθνικό σύστημα υγείας, ενώ τα ιρλανδικά νοικοκυριά πληρώνουν το ακριβότερο ηλεκτρικό ρεύμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εύθραυστη εξάρτηση από τις πολυεθνικές

Η εντυπωσιακή δημοσιονομική ευρωστία της Ιρλανδίας δεν οφείλεται σε μια ισόρροπη παραγωγική βάση, αλλά στον πενταπλασιασμό των φορολογικών εσόδων από επιχειρήσεις την τελευταία δεκαετία. Οι εισπράξεις ξεπέρασαν φέτος τα 34 δισεκατομμύρια ευρώ και εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 39 δισεκατομμύρια το επόμενο έτος. Εντούτοις, σχεδόν τα μισά από αυτά τα κονδύλια προέρχονται από μόλις τρεις αμερικανικούς τεχνολογικούς και φαρμακευτικούς κολοσσούς: την Apple, τη Microsoft και την Eli Lilly.

Το διεθνές λογιστικό πλαίσιο επιτρέπει τη φορολόγηση αυτών των εταιρειών στην Ιρλανδία εφόσον διατηρούν εκεί την πνευματική τους ιδιοκτησία, ακόμα κι αν η παραγωγή γίνεται σε τρίτες χώρες. Μόνο η Apple κατέβαλε 17 δισεκατομμύρια δολάρια σε εταιρικό φόρο το περασμένο έτος. Αυτή η υπερσυγκέντρωση εσόδων δημιουργεί ένα οικονομικό μοντέλο που πολλοί αναλυτές παρομοιάζουν με «χάρτινο πύργο», καθώς οποιαδήποτε μεταβολή στους διεθνείς φορολογικούς κανόνες ή στα κέρδη των εν λόγω εταιρειών θα μπορούσε να κλονίσει τα θεμέλια του κράτους.

Το έλλειμμα μακροπρόθεσμου σχεδιασμού

Την ίδια ώρα, ανεξάρτητοι θεσμοί, όπως το Ιρλανδικό Δημοσιονομικό Συμβουλευτικό Συμβούλιο, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τον τρόπο διαχείρισης αυτού του πλούτου. Σύμφωνα με τα στοιχεία, έξι στα επτά ευρώ από τους απροσδόκητους εταιρικούς φόρους κατευθύνονται σε τρέχουσες λειτουργικές δαπάνες αντί να αποταμιεύονται ή να διοχετεύονται σε κρίσιμες μεταρρυθμίσεις μακράς πνοής.

Όσο οι πολίτες συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε νερό, δυσλειτουργίες στις μεταφορές και απαγορευτικά ενοίκια, η ιρλανδική ανάπτυξη θα παραμένει ένα προνόμιο των ισολογισμών, αποκομμένο από την πραγματική ευημερία της κοινωνίας.