OFF THE RECORD: Μη μου λες να ζω με αναμνήσεις…
Το λεξικό του Κέμπριτζ επέλεξε τη λέξη της χρονιάς: Γιατί το «ανθρώπινος» επαναπροσδιορίζεται από την τεχνητή νοημοσύνη

Σε μια εποχή όπου οι νεολογισμοί και η τεχνολογική αργκό κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο, το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ έκανε μια φαινομενικά απλή αλλά βαθιά ουσιαστική επιλογή: ανέδειξε ως «λέξη της χρονιάς» το επίθετο «human» (ανθρώπινος). Ενώ τα προηγούμενα έτη είχαν πρωταγωνιστήσει όροι που αποτύπωναν άμεσες κοινωνικές ή ψηφιακές αναταράξεις, η φετινή απόφαση έρχεται να υπογραμμίσει τη θεμελιώδη ανάγκη επαναπροσδιορισμού της ίδιας μας της ύπαρξης απέναντι στην ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Η πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης και ο ορισμός του «ανθρώπινου»
Σύμφωνα με το έγκριτο λεξικό, ως «ανθρώπινος» ορίζεται εκείνος «που διαθέτει την ποιότητα, τα ελαττώματα και τα συναισθήματα των ανθρώπων, σε αντιδιαστολή με τους θεούς, τα ζώα ή τις μηχανές». Στη σύγχρονη πραγματικότητα, ο όρος «μηχανές» παραπέμπει αναπόφευκτα στους αλγορίθμους και τα προηγμένα γλωσσικά μοντέλα. Όπως επεσήμανε ο λεξικογράφος του Κέμπριτζ, Κόλιν Μάκιντος, η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο συζητάμε για την ανθρώπινη ιδιότητα.
Από την πλευρά της, η καθηγήτρια του ιδρύματος Ρέιτσελ Άνταμς, ειδική σε θέματα τεχνολογίας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σημείωσε ότι οι ψηφιακές εξελίξεις επαναφέρουν διαχρονικά ερωτήματα: «Ποιοι είμαστε και τι σημαίνει τελικά να είσαι άνθρωπος;». Η αναζήτηση αυτής της απάντησης δεν είναι ποτέ στατική, αποτελεί όμως έναν κοινό παρονομαστή που ενώνει την ανθρωπότητα διαμέσου των αιώνων.
Ο ψηφιακός ανθρωπισμός και τα όρια εκχώρησης στις μηχανές
Σχολιάζοντας την επιλογή, ο Θεοφάνης Τάσης, καθηγητής Φιλοσοφίας της Πληροφορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, τόνισε ότι το οντολογικό αυτό ερώτημα τέθηκε ήδη από την αρχαιότητα μέσα από το αίνιγμα της Σφίγγας στον Οιδίποδα. Ωστόσο, σήμερα καθίσταται ιδιαίτερα επιτακτικό, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη προσομοιώνει όλο και πιο πειστικά τα θεμελιώδη γνωρίσματά μας. Μέσα από την έννοια του «ψηφιακού ανθρωπισμού», ο κ. Τάσης προτάσσει τη θετική διάσταση της ανθρωπινότητας, όπως η συμπόνια, η δικαιοσύνη και η αλήθεια.
Παράλληλα, ο πανεπιστημιακός προειδοποιεί για τον κίνδυνο εκχώρησης κρίσιμων λειτουργιών στους αλγορίθμους. Παρότι μια μηχανή θα μπορούσε να εκτελέσει ταχύτερα και αποδοτικότερα ρόλους όπως η φροντίδα ενός παιδιού ή ενός ηλικιωμένου —ακόμη και τη λειτουργία ενός δικαστή ή πολιτικού—, η ανάθεση τέτοιων καθηκόντων στην τεχνολογία ενέχει σοβαρό αντίτιμο. Οι πράξεις αυτές εμπεριέχουν μια εγγενή αξία που συγκροτεί τον ίδιο τον πυρήνα της ανθρώπινης υπόστασης.
Η αξία του λάθους και της ατέλειας στη νέα ψηφιακή εποχή
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Αγγελική Αλβανούδη, επίκουρη καθηγήτρια Κοινωνιογλωσσολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, υπογράμμισε ότι το περιεχόμενο της λέξης αποτελεί το κατεξοχήν φιλοσοφικό ζήτημα των ημερών μας. Καθώς τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υπερέχουν πλέον σε ταχύτητα και λογική επεξεργασία, η ιδέα του παραδοσιακού «ανθρώπινου εξαιρετισμού» δοκιμάζεται έντονα.
Ωστόσο, αυτή ακριβώς η συνθήκη αναδεικνύει τη σημασία των ανθρώπινων ατελειών. Όπως επισημαίνει η κ. Αλβανούδη, στοιχεία όπως το σφάλμα, η αμηχανία και η ανεπάρκεια —που άλλοτε αξιολογούνταν αρνητικά— αποκτούν πλέον μια νέα, σχεδόν πολύτιμη διάσταση. Στο σύγχρονο ψηφιακό τοπίο, το γνήσια «ανθρώπινο» στοιχείο λειτουργεί σαν την αδιόρατη ατέλεια στην εκτέλεση μιας μελωδίας, προσδίδοντας μοναδική αυθεντικότητα και αξία στα έργα του πολιτισμού.
























