Σύστημα Υγείας και δημογραφική κρίση: Το «καμπανάκι» για τη συννοσηρότητα και τις ιδιωτικές δαπάνες

Στην ανάγκη άμεσης και στρατηγικής αναδιοργάνωσης του υγειονομικού χάρτη της χώρας, με στόχο την αποτελεσματική αντιμετώπιση των πιέσεων που προκαλεί η δημογραφική γήρανση, εστίασε ο πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Νίκος Δέδες. Η ραγδαία μεταβολή της ηλικιακής πυραμίδας, σε συνδυασμό με την αύξηση των χρόνιων παθήσεων και τις δυσανάλογα υψηλές ιδιωτικές πληρωμές των πολιτών, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που θέτει σε άμεσο κίνδυνο την καθολικότητα και την ισότητα στην πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες περίθαλψης.

Όπως επεσήμανε χαρακτηριστικά ο κ. Δέδες, «η προσαρμογή του συστήματος στη δημογραφική αλλαγή χρειάζεται πρόληψη, συντονισμένες υπηρεσίες, οικονομική προστασία και σταθερή συμμετοχή των ασθενών στις αποφάσεις που επηρεάζουν την υγεία και την καθημερινότητά τους». Η τοποθέτηση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη μετάβασης από ένα παραδοσιακό, νοσοκομειοκεντρικό μοντέλο σε ένα ολοκληρωμένο δίκτυο πρωτοβάθμιας και κοινοτικής φροντίδας.

Η δημογραφική πρόκληση και το βάρος της συννοσηρότητας

Η γήρανση του πληθυσμού συνοδεύεται αναπόφευκτα από την κατακόρυφη αύξηση της συννοσηρότητας, δηλαδή της ταυτόχρονης συνύπαρξης δύο ή περισσότερων χρόνιων νοσημάτων στον ίδιο ασθενή. Αυτή η πραγματικότητα απαιτεί πολυπλοκότερη διαχείριση, συχνότερη ιατρική παρακολούθηση και πολυεπίπεδη θεραπευτική προσέγγιση. Το ισχύον σύστημα Υγείας εξακολουθεί να παρουσιάζει κατακερματισμό υπηρεσιών, με αποτέλεσμα οι χρονίως πάσχοντες να ταλαιπωρούνται σε διαδοχικές επισκέψεις σε διαφορετικές δομές, χωρίς κεντρικό συντονισμό.

Η απάντηση στη συννοσηρότητα προϋποθέτει ουσιαστική ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ), ενσωμάτωση ψηφιακών εργαλείων τηλεϊατρικής και ενεργή προληπτική ιατρική. Μέσα από στοχευμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και διαχείρισης κινδύνου, το σύστημα μπορεί να προλαμβάνει επιπλοκές, αποσυμφορώντας ταυτόχρονα τις δευτεροβάθμιες και τριτοβάθμιες δομές από περιττές νοσηλείες.

Το δυσβάσταχτο κόστος των ιδιωτικών δαπανών και οι κοινωνικές ανισότητες

Κομβικό σημείο της παρέμβασης αποτέλεσε το ζήτημα της οικονομικής επιβάρυνσης των νοικοκυριών. Στην Ελλάδα, οι ιδιωτικές δαπάνες υγείας παραμένουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με ένα μεγάλο μέρος τους να κατευθύνεται σε πληρωμές από την τσέπη των πολιτών για φάρμακα, διαγνωστικές εξετάσεις και εξειδικευμένες θεραπείες. Το φαινόμενο αυτό πλήττει δυσανάλογα τους συνταξιούχους, τους ευάλωτους πολίτες και τα άτομα με χαμηλά εισοδήματα, διευρύνοντας τις ανισότητες στην υγεία.

Η ανεπαρκής δημόσια κάλυψη οδηγεί πολλές φορές σε καταστροφικές δαπάνες υγείας ή ακόμη και σε ακούσια παραμέληση της αναγκαίας θεραπείας. Η διασφάλιση πραγματικής οικονομικής προστασίας αποτελεί, συνεπώς, θεμελιώδη προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και της δίκαιης περίθαλψης για όλους.

Ο ρόλος των ασθενών στη λήψη αποφάσεων

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να είναι βιώσιμη χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή των εκπροσώπων των ασθενών στον σχεδιασμό των υγειονομικών πολιτικών. Η ενσωμάτωση της εμπειρίας και των αναγκών των ληπτών υπηρεσιών υγείας στη χάραξη στρατηγικής εξασφαλίζει ότι τα μέτρα που υιοθετούνται απαντούν σε πραγματικά προβλήματα της καθημερινότητας.

Η μετάβαση σε ένα ασθενοκεντρικό μοντέλο απαιτεί θεσμοθετημένη συνεργασία μεταξύ πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας και συλλόγων ασθενών, ώστε το σύστημα Υγείας να παραμείνει ανθεκτικό, προσβάσιμο και οικονομικά βιώσιμο απέναντι στις ιστορικές δημογραφικές ανακατατάξεις των επόμενων δεκαετιών.