«Στο ενδιάμεσο του ορατού»: Η αναδρομική έκθεση του Μίλτου Σκούρα στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων

Μια εκτενή αναδρομή σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες αδιάλειπτης καλλιτεχνικής δημιουργίας φιλοξενεί η Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, παρουσιάζοντας την έκθεση «Στο ενδιάμεσο του ορατού. Ζωγραφική 1983 – 2026» του Μίλτου Σκούρα. Με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ) και υπό την επιμέλεια του έγκριτου ιστορικού τέχνης Γιάννη Μπόλη, το αθηναϊκό κοινό έχει την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά 165 έργα, αρκετά εκ των οποίων εκτίθενται για πρώτη φορά, φωτίζοντας τους κομβικούς σταθμούς μιας πολυσχιδούς διαδρομής.

Από τα graphic novels και τη σημειολογία στον καμβά

Η εικαστική ταυτότητα του Μίλτου Σκούρα διαμορφώθηκε μέσα από ένα διεθνές και εξαιρετικά πλούσιο οπτικό περιβάλλον. Έχοντας ολοκληρώσει σπουδές αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο, σημειολογίας και επικοινωνίας στο πανεπιστήμιο Sorbonne Nouvelle-Paris 3, αλλά και αντλώντας επιρροές από τη δυναμική σκηνή της Νέας Υόρκης, ο δημιουργός συνέδεσε εξαρχής τη ζωγραφική με τη φωτογραφία, τη μόδα, το design και τη μαζική κουλτούρα.

Ήδη από το 1983, η δουλειά του δημοσιεύτηκε σε επιδραστικά έντυπα της εποχής, όπως το γαλλικό Métal Hurlant, το αμερικανικό Heavy Metal και το ιταλικό Alter. Στον πυρήνα της έκθεσης, μια ειδική αίθουσα λειτουργεί ως ανοιχτό εργαστήριο του βλέμματος: πρώιμα σκίτσα, graphic novels, σελίδες περιοδικών και η ενότητα «Mossaikon» αποτυπώνουν τη μετάβαση από την εφαρμοσμένη εικόνα σε μια ζωγραφική που, όπως επισημαίνει η Μαρία Τσαντσάνογλου, δεν αρκείται στην ψευδαίσθηση της πραγματικότητας, αλλά επιλέγει συχνά να την υπονομεύει με απαράμιλλη τεχνική ακρίβεια.

Στο μεταίχμιο αφηγήσεων, ονείρου και πραγματικότητας

Το ερώτημα που διατρέχει ολόκληρη την αναδρομική παρουσίαση είναι η ρευστότητα του ορατού. Σύμφωνα με τον επιμελητή Γιάννη Μπόλη, οι συνθέσεις του Σκούρα μοιάζουν «παγωμένες στον χρόνο», καθώς ισορροπούν στο μεταίχμιο μιας ιστορίας της οποίας αγνοούμε το παρελθόν και το μέλλον. Πρόκειται για εικόνες ενός ενδιάμεσου κόσμου που κινούνται στα όρια αλήθειας και ψευδαίσθησης.

Χαρακτηριστική είναι η ενότητα «Black & White Stories», όπου η φωτορεαλιστική πιστότητα διαλύεται όταν ο επισκέπτης πλησιάσει, αποκαλύπτοντας την υλικότητα του καμβά και των χρωμάτων. Τα «ζωγραφικά μονοπλάνα» του καλλιτέχνη συνδιαλέγονται με τον γραπτό λόγο χωρίς επεξηγηματική διάθεση, διατηρώντας την αφήγηση ανοιχτή. Αντίστοιχα, στις σειρές «Border Line» και «Τοπίο», τα όρια μεταξύ ουρανού και θάλασσας ή μεγάλης και μικρής κλίμακας μετατρέπονται σε πεδία πολλαπλών αναγνώσεων, όπου η ανθρώπινη παρουσία υποδηλώνεται ισχυρά μέσα από την ίδια της την απουσία, ενώ στο «Attimo Fuggente» η φευγαλέα φύση της ανθρώπινης φιγούρας αποτυπώνεται μέσα από μια σκόπιμη, υποβλητική θόλωση.

Οι «αθέατοι ήρωες» της καθημερινότητας

Ιδιαίτερο κοινωνικό και αισθητικό βάρος φέρει η ενότητα «Supermarket Workers». Σε ένα ενιαίο πλέγμα 48 ασπρόμαυρων πορτρέτων, ο καλλιτέχνης αναμετράται με τη μαζικότητα και την ομοιογένεια, αναδεικνύοντας τελικά τη μοναδική ατομικότητα κάθε προσώπου. Παράλληλα, στο «Before 8 a.m.», το βλέμμα εστιάζει στις αφανείς στιγμές προετοιμασίας που προηγούνται του ανοίγματος των εμπορικών χώρων.

Όπως παρατηρεί η Κατερίνα Κοσκινά, μέσα από τη φωτογραφική υφή και την αρχειακή διάταξη, ο Σκούρας αναγάγει τους ανώνυμους εργαζομένους σε σύγχρονους «ήρωες» της καθημερινότητας, αποδεικνύοντας πως η τέχνη διαθέτει τη δύναμη να μετουσιώνει το φαινομενικά κοινότοπο σε αισθητικό γεγονός. Η έκθεση, που συμπληρώνεται από την τριλογία «Family», προσφέρει μια ολοκληρωμένη ματιά σε έναν δημιουργό που επιμένει να αναζητά το νόημα στον χώρο ανάμεσα στις εικόνες.