Προσιτή στέγη και κόστος ζωής: Η διπλή πίεση στα νοικοκυριά και η νέα διεθνής πολιτική ατζέντα

Από τα τέλη του 2021 και την επαύριον της πανδημικής κρίσης, το διαρκώς αυξανόμενο κόστος διαβίωσης και η εξεύρεση προσιτής κατοικίας έχουν εδραιωθεί στην κορυφή των ανησυχιών των πολιτών. Στην Ελλάδα, αλλά και στο σύνολο του δυτικού κόσμου, η «ακρίβεια» δεν αποτελεί πλέον μια παροδική διαταραχή της αγοράς, αλλά έναν βαθύτατο κοινωνικό παράγοντα που αναδιατάσσει τις πολιτικές ισορροπίες, με το στεγαστικό πρόβλημα να αποτελεί τον βασικό επιταχυντή των ανισοτήτων.

Η ελληνική πραγματικότητα: Πρωταθλήτρια Ευρώπης στο κόστος στέγασης

Στην εγχώρια οικονομία, η επιβάρυνση των νοικοκυριών από τις ανελαστικές δαπάνες λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Παρότι οι μακροοικονομικοί δείκτες και η ανάπτυξη καταγράφουν θετική πορεία, η βελτίωση αυτή γίνεται αισθητή κυρίως στα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα, διευρύνοντας το κοινωνικό χάσμα. Όσο χαμηλότερο είναι το διαθέσιμο εισόδημα, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό του κατευθύνεται αναγκαστικά στην κάλυψη βασικών αναγκών, όπως τα τρόφιμα, η ενέργεια και το ενοίκιο.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, η στέγαση στην Ελλάδα απορροφά πλέον το 36% του διαθέσιμου εισοδήματος, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, το ποσοστό ιδιοκατοίκησης σημειώνει σταθερή πτώση τα τελευταία χρόνια, αφήνοντας ιδίως τους νέους και τους χαμηλόμισθους εργαζόμενους αντιμέτωπους με ένα περιβάλλον στεγαστικής ασφυξίας, όπου η ραγδαία άνοδος των μισθωμάτων εκμηδενίζει κάθε προσπάθεια οικονομικής ανεξαρτησίας.

Διεθνές κύμα αμφισβήτησης και πολιτικές ανακατατάξεις

Το φαινόμενο δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα, αλλά μια παγκόσμια τάση που μεταμορφώνει το πολιτικό σκηνικό. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά την ισχυρή οικονομική επέκταση, η στεγαστική στενότητα οδήγησε σε σημαντικές εκλογικές επιτυχίες την αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανάδειξη του Ζοράν Μαμντάνι στη δημαρχία της Νέας Υόρκης, ο οποίος βασίστηκε σχεδόν αποκλειστικά σε μια ατζέντα για το κόστος ζωής και τη στέγαση, ενεργοποιώντας ψηφοφόρους που παραδοσιακά απείχαν από τις κάλπες.

Αντίστοιχη δυναμική παρατηρείται και στην Ευρώπη. Στη Γαλλία, έρευνες της Ipsos καταδεικνύουν ότι το κύριο πρόβλημα των πολιτών με 54% είναι η διάβρωση της αγοραστικής δύναμης, στοιχείο που ενισχύει την επιρροή της Λε Πεν περισσότερο από την παραδοσιακή της ατζέντα για το μεταναστευτικό. Στη Βρετανία, ο Άντι Μπέρναμ έθεσε στην κορυφή των προτεραιοτήτων του ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ανοικοδόμησης για την εξασφάλιση προσιτής στέγης και την εξάλειψη της αστεγίας.

Από τα αποσπασματικά μέτρα στις δομικές παρεμβάσεις

Μπροστά σε αυτή τη γενικευμένη κρίση, τα μέχρι σήμερα εργαλεία των κυβερνήσεων –όπως τα στοχευμένα επιδόματα καυσίμων και οι άτυπες συμφωνίες συγκράτησης τιμών στα ράφια– μοιάζουν να λειτουργούν απλώς ως αναχώματα πρόσκαιρης εκτόνωσης. Οι πολίτες αναγνωρίζουν τον διεθνή χαρακτήρα των ανατιμήσεων, ωστόσο αξιώνουν ουσιαστικές και μακροπρόθεσμες πολιτικές προστασίας.

Χωρίς ένα συνεκτικό σχέδιο για τη δημιουργία προσιτής στέγης και την ενίσχυση της αγοραστικής δύναμης των ευάλωτων στρωμάτων, η κοινωνική πίεση απειλεί να εξελιχθεί σε έναν παρατεταμένο «χειμώνα δυσαρέσκειας», καθιστώντας το δικαίωμα στη στέγη και την αξιοπρεπή διαβίωση το κυρίαρχο διακύβευμα της επόμενης εκλογικής περιόδου.