Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας: Σήμα κινδύνου για τους εφήβους στην Ελλάδα – Σοκάρουν τα στοιχεία για αυτοτραυματισμούς και AI

Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης βρίσκεται η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας. Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, τα ψυχικά νοσήματα αποτελούν πλέον μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας παγκοσμίως, καθώς στις μισές περιπτώσεις εκδηλώνονται πριν από την ηλικία των 14 ετών. Η διεθνής ανάλυση Global Minds Project (2020–2025) αποτυπώνει μια ιστορική και επικίνδυνη ανατροπή: η ψυχική δυσφορία είναι πλέον υψηλότερη στους νέους και μειώνεται όσο αυξάνεται η ηλικία, επιβεβαιώνοντας μια πρωτοφανή κρίση στη νέα γενιά.

Ανησυχητικά ευρήματα στην Ελλάδα: Αυτοτραυματισμοί και αυτοκτονικός ιδεασμός

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στην πατρίδα μας, όπως καταγράφεται από τη διακρατική μελέτη του δικτύου Global Child Adolescent Mental Health Study (GCAMHS). Στην έρευνα, υπό τον συντονισμό του Ομότιμου Καθηγητή Παιδοψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεράσιμου Α. Κολαΐτη, και με τη συμμετοχή του αναπληρωτή καθηγητή Γ. Γιαννακόπουλου, εξετάστηκε αντιπροσωπευτικό δείγμα 6.000 Ελλήνων εφήβων το 2023.

Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν κατακόρυφη επιδείνωση σε σχέση με την προ πανδημίας εποχή. Συγκεκριμένα, καταγράφονται αυξημένα περιστατικά εκφοβισμού (bullying), ενώ σοκ προκαλούν τα ποσοστά αυτοτραυματισμών (25,5%), αυτοκτονικού ιδεασμού (28,1%) και αποπειρών αυτοκτονίας (8,4%). Η πίεση αυτή αντανακλάται άμεσα στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των παιδιατρικών νοσοκομείων, τα οποία κατακλύζονται από εφήβους σε κρίση, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη για επαρκή στελέχωση των εξωτερικών υπηρεσιών πρωτοβάθμιας φροντίδας.

Ο ρόλος των social media και το ρίσκο της συναισθηματικής εξάρτησης από την AI

Στους παράγοντες επιβάρυνσης περιλαμβάνονται οι οικονομικές δυσκολίες, οι συνέπειες της πανδημίας COVID-19, αλλά και η ραγδαία διείσδυση της τεχνολογίας. Όσον αφορά τα social media, οι έρευνες δείχνουν ότι η επίδρασή τους δεν είναι οριζόντια, αλλά επιβαρύνει δυσανάλογα εφήβους με προϋπάρχουσες ευαλωτότητες, όπως η φτώχεια και η έλλειψη οικογενειακού στηρίγματος. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν την ανάγκη θέσπισης αυστηρότερων ρυθμιστικών κανόνων, ορίων ηλικίας και χρόνου χρήσης.

Παράλληλα, νέα πρόκληση συνιστά η τεχνητή νοημοσύνη (AI). Περίπου το 20% των νέων —κυρίως γυναίκες 18-21 ετών— καταφεύγει στην AI για συμβουλές και συναισθηματική υποστήριξη, με το 60% εξ αυτών να το πράττει κρυφά από το περιβάλλον του. Εντούτοις, οι ψηφιακοί βοηθοί (chatbots) ενέχουν σοβαρούς κινδύνους παροχής ανακριβών κατευθύνσεων και υποκατάστασης των πραγματικών ανθρώπινων σχέσεων και της επιστημονικής θεραπείας.

Το παράδοξο της Ελλάδας: Υψηλός αριθμός ειδικών, ελάχιστη επίσημη αναζήτηση βοήθειας

Παρά το μέγεθος του προβλήματος, παρατηρείται τεράστιο κενό στη λήψη εξειδικευμένης βοήθειας. Μόλις το 1% των εφήβων διεθνώς στρέφεται επίσημα σε ειδικούς ψυχικής υγείας, παρότι πολλοί αναζητούν άτυπη στήριξη από το συγγενικό ή σχολικό περιβάλλον. Το ποσοστό αυτό παραμένει καθηλωτικό ακόμη και για νέους με σοβαρά συναισθηματικά προβλήματα.

Το παράδοξο για την Ελλάδα έγκειται στο γεγονός ότι, παρά τη χαμηλή επίσημη προσέλευση, διαθέτει μία από τις υψηλότερες αναλογίες παιδοψυχιάτρων διεθνώς, ενώ οι επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπείες δεν αμφισβητούνται ανοιχτά. Το ζητούμενο παραμένει η έγκαιρη ανίχνευση, η καταπολέμηση του στίγματος και η δημιουργία ενός ασφαλούς δικτύου πρόληψης για τους νέους.