Νιώθετε άμεση ηρεμία στη φύση; Η νευροεπιστήμη εξηγεί τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Η αίσθηση γαλήνης που κατακλύζει τον άνθρωπο όταν περπατά σε ένα καταπράσινο πάρκο ή σε ένα δάσος δεν αποτελεί απλώς μια υποκειμενική εντύπωση ή το αποτέλεσμα του καθαρού αέρα. Σύμφωνα με τη σύγχρονη ψυχολογία και τη νευροεπιστήμη, πρόκειται για μια μετρήσιμη βιολογική και νευρολογική διαδικασία: για πρώτη φορά μετά από ώρες υπερφόρτωσης, το νευρικό σύστημα σταματά να σαρώνει το περιβάλλον για πιθανές απειλές και κοινωνικά ερεθίσματα.

Η θεωρία της προσοχής και η εξάντληση του αστικού περιβάλλοντος

Η επιστημονική βάση αυτής της αντίδρασης διατυπώθηκε το 1995 από τον ψυχολόγο Στίβεν Κάπλαν, ο οποίος ανέλυσε τη διάκριση ανάμεσα σε δύο τύπους προσοχής. Ο πρώτος είναι η «κατευθυνόμενη προσοχή», η οποία απαιτεί συνεχή ενέργεια για να αγνοηθούν οι περισπασμοί της καθημερινότητας — όπως ο θόρυβος των δρόμων, οι οθόνες και οι ειδοποιήσεις των κινητών τηλεφώνων. Η παρατεταμένη χρήση αυτού του μηχανισμού οδηγεί σε νοητική κόπωση, εκνευρισμό και δυσκολία συγκέντρωσης.

Αντίθετα, η φύση ενεργοποιεί τη λεγόμενη «αβίαστη γοητεία». Το θρόισμα των φύλλων, το τρεχούμενο νερό ή η αργή κίνηση των συννέφων μαγνητίζουν το βλέμμα χωρίς να εξαντλούν τον εγκέφαλο. Το περιβάλλον δεν απαιτεί συνεχή ανάλυση κινδύνου, επιτρέποντας στους γνωστικούς μηχανισμούς να ξεκουραστούν και να ανακάμψουν πλήρως.

Τι καταγράφουν οι εγκεφαλικές απεικονίσεις: Μείωση του στρες και του μηρυκασμού

Οι σύγχρονες έρευνες επιβεβαιώνουν τη θεωρία του Κάπλαν μέσα από αντικειμενικά νευρολογικά δεδομένα. Μελέτη του Πανεπιστημίου Στάνφορντ έδειξε ότι ένας περίπατος 90 λεπτών σε φυσικό περιβάλλον μείωσε σημαντικά τον νοητικό μηρυκασμό —δηλαδή τον επαναλαμβανόμενο κύκλο αυτοκριτικής και αρνητικών σκέψεων που συνδέεται με την κατάθλιψη—, καθώς και τη δραστηριότητα στον υπογοναδιαίο προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου.

Παράλληλα, πείραμα του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ στο Βερολίνο διαπίστωσε ότι μόλις μία ώρα περπατήματος στο δάσος οδήγησε σε μείωση της δραστηριότητας στην αμυγδαλή, την εγκεφαλική δομή που ευθύνεται για την απόκριση στον φόβο και το στρες. Αντίθετα, η ίδια διάρκεια βόλτας σε πολυσύχναστο αστικό δρόμο διατήρησε τα επίπεδα ενεργοποίησης σταθερά υψηλά.

Ο κανόνας των 120 λεπτών: Πόσος χρόνος στη φύση είναι αρκετός;

Το εύλογο ερώτημα για τους κατοίκους των μεγαλουπόλεων είναι η συχνότητα και η διάρκεια που απαιτούνται για να φανούν αυτά τα οφέλη. Μεγάλη βρετανική μελέτη σε δείγμα σχεδόν 20.000 ατόμων κατέδειξε ότι το ελάχιστο όριο είναι τα 120 λεπτά επαφής με τη φύση σε εβδομαδιαία βάση.

Το ενθαρρυντικό στοιχείο των ευρημάτων είναι ότι ο χρόνος αυτός δεν χρειάζεται να καταναλωθεί μονομιάς. Είτε πρόκειται για μία μεγαλύτερη εκδρομή το σαββατοκύριακο είτε για σύντομες καθημερινές βόλτες των 20 λεπτών στο κοντινότερο πάρκο, η ευεργετική επίδραση στη σωματική και ψυχική ευεξία παραμένει εξίσου ισχυρή.